Bugün savaşların kaderini yalnızca cephedeki askerî birlikler değil; onları sürekli besleyebilen üretim altyapısı, teknoloji ekosistemi, enerji arz güvenliği, lojistik kabiliyeti ve ekonomik dayanıklılık belirlemektedir. Bir başka ifadeyle, modern savaşlar artık yalnızca ordular arasında değil, aynı zamanda sanayi sistemleri, teknoloji altyapıları ve ekonomik kapasiteler arasında yaşanmaktadır.

Bu nedenle güvenlik literatüründe son dönemde sıklıkla kullanılan "savunma endüstriyel dayanıklılığı" kavramı, Ankara Zirvesi'nin de temel tartışma başlıklarından biri olacaktır.

Savunma sanayii uzun yıllar ekonomik faaliyet alanlarından biri olarak değerlendirilmiş, hatta birçok ülkede bütçe yükü olarak görülmüştür. Soğuk Savaş'ın sona ermesinden sonra Avrupa ülkelerinin önemli bir bölümü savunma harcamalarını azaltmış, mühimmat stoklarını küçültmüş ve üretim kapasitelerini önemli ölçüde sınırlandırmıştır.

Küreselleşmenin hız kazandığı bu dönemde "uzun süreli büyük ölçekli savaşların artık yaşanmayacağı" yönündeki iyimser yaklaşım, savunma sanayiine yönelik yatırımların ikinci plana itilmesine yol açmıştır.

Ne var ki Ukrayna-Rusya Savaşı bu varsayımların önemli ölçüde geçerliliğini yitirdiğini göstermiştir. Bugün milyonlarca top mermisinin, binlerce hava savunma füzesinin, yüz binlerce insansız hava aracının ve çok sayıda hassas güdümlü mühimmatın kullanıldığı bir savaş ortamı söz konusudur. Bu durum, yalnızca mevcut stokların yeterliliğini değil; üretimin sürdürülebilirliğini de güvenliğin ayrılmaz bir parçası hâline getirmiştir.

Dolayısıyla artık yalnızca silah satın almak değil, gerektiğinde yüksek hacimli ve hızlı üretim yapabilmek de stratejik üstünlük anlamına gelmektedir.

Caydırıcılık Kavramı Yeniden Tanımlanıyor

NATO'nun kuruluşundan itibaren caydırıcılık, büyük ölçüde askerî güç gösterisine dayanıyordu. Güçlü ordular, gelişmiş silah sistemleri ve nükleer kapasite, potansiyel rakiplerin saldırı niyetini sınırlayan temel unsurlar olarak görülüyordu. Ancak günümüzde caydırıcılık çok daha geniş bir anlam taşımaktadır.

Artık bir ülkenin kriz anında üretim tesislerini ne kadar hızlı harekete geçirebildiği, kritik hammaddelere erişimi, enerji arzını sürdürebilme kapasitesi, dijital altyapısını koruyabilmesi ve savunma sanayiini dış şoklara karşı ne ölçüde dirençli tutabildiği de caydırıcılığın ayrılmaz parçalarıdır.

Bu yeni yaklaşımın temelinde "dirençli devlet" anlayışı bulunmaktadır. Dirençli devlet; savaş, afet, siber saldırı veya ekonomik yaptırımlar karşısında temel kamu hizmetlerini sürdürebilen, üretim kapasitesini koruyabilen ve kritik sektörlerini çalışır durumda tutabilen devlettir.

Ankara Zirvesi'nde bu nedenle yalnızca askerî planlar değil; enerji güvenliği, ulaştırma altyapısı, dijital ağlar, haberleşme sistemleri ve kritik tedarik zincirleri de güvenliğin temel bileşenleri olarak ele alınacaktır.

Yapay Zekâ Güvenlik Politikalarının Merkezine Yerleşiyor

Yirmi birinci yüzyılın en önemli dönüşümlerinden biri de yapay zekâ teknolojilerinin güvenlik alanına hızla entegre edilmesidir. Bugün yapay zekâ yalnızca veri analizi yapan bir yazılım değildir.  Askerî planlamadan istihbarat analizine, insansız sistemlerin koordinasyonundan hava savunmasına, lojistik yönetiminden siber saldırıların tespitine kadar çok geniş bir alanda kullanılmaktadır.

Önümüzdeki yıllarda yapay zekâ destekli karar sistemlerinin NATO'nun müşterek harekât planlamasında daha etkin rol üstlenmesi beklenmektedir.

Ancak bu durum yeni riskleri de beraberinde getirmektedir. Yapay zekâ sistemlerinin manipülasyonu, algoritmik güvenlik açıkları, veri güvenliği ve etik sorumluluklar, geleceğin güvenlik politikalarının en önemli tartışma alanlarından biri olacaktır.

Dolayısıyla Ankara Zirvesi yalnızca askerî teknolojilerin geliştirilmesini değil; bu teknolojilerin nasıl yönetileceğini de tartışacaktır.

Siber Güvenlik Artık Beşinci Harekât Alanıdır

NATO uzun yıllar kara, deniz ve hava kuvvetleri üzerine inşa edilmiş klasik güvenlik anlayışını benimsemiştir. Daha sonra uzay da güvenlik alanının önemli bir boyutu hâline gelmiştir. Bugün ise siber uzay, fiilen savaşın yeni cephesi olarak kabul edilmektedir. Elektrik şebekelerine yönelik saldırılar, finans sistemlerini hedef alan girişimler, kamu kurumlarının dijital altyapısına yönelik tehditler ve dezenformasyon kampanyaları, devletlerin güvenliğini doğrudan etkileyebilmektedir.

Modern savaşlarda bir ülkenin elektrik sistemini devre dışı bırakmak, bazen konvansiyonel bir bombardımandan daha ağır sonuçlar doğurabilmektedir. Bu nedenle NATO son yıllarda siber savunma kapasitesini müşterek güvenliğin temel unsurlarından biri olarak değerlendirmektedir. Ankara Zirvesi'nde kritik altyapıların korunması, dijital dayanıklılık ve ortak siber savunma mekanizmalarının güçlendirilmesi önemli gündem başlıkları arasında yer alacaktır.

Tedarik Zincirleri Yeni Jeopolitik Rekabet Alanıdır

Küreselleşme, uzun yıllar boyunca ekonomik verimliliği artıran bir süreç olarak değerlendirildi. Ancak COVID-19 salgını ve Ukrayna Savaşı, aşırı dışa bağımlılığın güvenlik açısından ciddi riskler oluşturabileceğini ortaya koydu.

Yarı iletkenler, nadir toprak elementleri, kritik mineraller, enerji ekipmanları ve savunma sanayiinde kullanılan özel alaşımlar artık yalnızca ticari ürünler değildir.  Bunlar aynı zamanda jeopolitik rekabetin stratejik araçlarıdır. Bu nedenle NATO ülkeleri son yıllarda tedarik zincirlerini çeşitlendirmeye, kritik üretim alanlarında müttefikler arasında ortak kapasite oluşturmaya ve stratejik bağımlılıkları azaltmaya yönelik politikalar geliştirmektedir. Ankara Zirvesi'nde savunma sanayii forumunun düzenlenmesi de bu yaklaşımın somut göstergelerinden biridir. İttifak yalnızca daha fazla üretmeyi değil; birlikte üretmeyi de hedeflemektedir.

Savunma Ekonomisi Yeni Güvenlik Paradigmasının Temelidir

Ekonomi ile güvenlik arasındaki ilişki tarih boyunca var olmuştur. Ancak günümüzde bu ilişki çok daha görünür hâle gelmiştir. Güçlü ekonomi olmadan sürdürülebilir savunma mümkün değildir. Benzer şekilde güçlü savunma kapasitesi bulunmayan ekonomiler de küresel krizlerden daha fazla etkilenmektedir.

Bu nedenle savunma ekonomisi kavramı yalnızca askerî harcamaları değil; araştırma-geliştirme faaliyetlerini, üniversite-sanayi iş birliğini, nitelikli insan kaynağını, yüksek teknoloji üretimini ve inovasyon kapasitesini de kapsamaktadır. Savunma sanayii artık yalnızca güvenlik üretmemekte; aynı zamanda teknoloji geliştirmekte, yüksek katma değer oluşturmaktadır.

Nitekim bugün sivil yaşamda kullanılan birçok ileri teknoloji, başlangıçta savunma araştırmaları kapsamında geliştirilmiştir. Yapay zekâ uygulamaları, uydu sistemleri, GPS teknolojisi, ileri kompozit malzemeler ve birçok dijital yenilik bunun somut örnekleridir.

Ankara Zirvesi'nin En Önemli Mesajı

Ankara'da verilecek en önemli mesajlardan biri, NATO'nun yalnızca askerî bir ittifak olmadığı gerçeğinin yeniden vurgulanması olacaktır.

İttifak artık;

• Güçlü sanayi altyapısına sahip,
• Teknoloji üretebilen,
• Kriz dönemlerinde ekonomik dayanıklılığını koruyabilen,
• Ortak üretim gerçekleştirebilen,
• Kritik altyapılarını savunabilen,
• Yapay zekâ ve dijital dönüşümü güvenlik politikalarıyla bütünleştirebilen bir güvenlik topluluğu olmayı hedeflemektedir.

Bu dönüşüm, NATO'nun kuruluşundan bu yana yaşadığı en kapsamlı stratejik değişimlerden biri olarak değerlendirilebilir.

Ankara Zirvesi, bu nedenle yalnızca yeni askerî planların kabul edildiği bir toplantı olmayacak; aynı zamanda güvenlik ile ekonomi, teknoloji, sanayi ve inovasyon arasındaki ilişkinin yeniden tanımlandığı tarihî bir dönüm noktası olarak uluslararası ilişkiler literatüründe yerini alacaktır.

NATO 3.0 olarak adlandırılan bu yeni dönemin başarısı, yalnızca askerî kabiliyetlerle değil; müttefik ülkelerin birlikte üretme, birlikte geliştirme ve birlikte direnç oluşturma iradesiyle ölçülecektir. Bu bağlamda Ankara Zirvesi, güvenliğin artık sadece sınırların korunması değil, aynı zamanda üretim kapasitesinin, teknolojik üstünlüğün ve toplumsal dayanıklılığın korunması anlamına geldiğini ortaya koyan yeni bir stratejik vizyonun ilanı niteliği taşımaktadır. (Devam Edecek)

Saygılarımla,

Prof. Dr. Ayhan ERDEM
Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi
aerdem@gazeteankara.com.tr
Gazete Ankara DHP-Köşe Yazarı
“Türkiye’nin kalbi Ankara’nın sesi”

Ankara Zirvesi ve Nato'nun Yeni Stratejik Dönüşümü, 1. Bölüm