Muharrem Ertaş: Geleneğin ve Kimliğin Temeli

Yörede Muharrem Usta/Baba olarak bilinen sanatçı hakkında ilk derleme Kültür Bakanlığı Milli Folklor Araştırma Dairesi Şube Müdürü Sabri Uysal ve Teknisyen Osman Çevik tarafından görsel ve ses kaydı yapılmıştır. Muharrem Ertaş, Abdallık geleneğinin 20. yüzyıldaki en önemli temsilcilerinden ve Bozlak türünün en güçlü icracılarından biri olarak kabul edilir. Sanatını usta-çırak ilişkisi içinde, çoğunlukla yöre düğünlerinde icra etmiştir¹*. Onun icrası, Abdalların profesyonel müzisyenlik rolünün merkezinde yer alır. Abdal topluluğunun sosyal ve kültürel yapısı içinde müzik, bir geçim kaynağı olmasının yanı sıra, kimliğin sürekliliğini sağlayan yegâne kurumsal olmayan aktarım yoludur. Muharrem Ertaş’ın sanatı, Abdal kimliğinin müziğe yansıyan özgün tınısını, repertuvarını ve icra tavrını sonraki nesillere (özellikle oğlu Neşet Ertaş'a) sağlam ve otantik bir şekilde aktararak bu kimliğin temelini korumuştur. O, oğlunun da belirttiği gibi, Neşet Ertaş'ın sanatının %90'ını borçlu olduğu hem hakiki hem de sanatsal anlamda babasıdır.

Neşet Ertaş: Kimliğin Dönüşümü ve Evrenselliği

Neşet Ertaş, babasından aldığı güçlü geleneksel zemini, 1950'lerden itibaren plak ve kasetler aracılığıyla medyatik alana taşıyarak Abdal müziğinde bir ekol haline gelmiştir. Babasının icra tarzını, kendisine has repertuvar ve daha geniş kitlelere ulaşmak için elektro bağlama kullanımı gibi yeniliklerle yoğurarak bir senteze ulaşmıştır.

Neşet Ertaş'ın toplumsal kimlik inşasındaki en büyük rolü, iki ana boyutta incelenebilir:

1. Abdal Kimliğinin Meşrulaştırılması

Neşet Ertaş, "Bozkırın Tezenesi" olarak, yüzyıllardır yoksulluk ve marjinalleşmeyle anılan Türkmen Abdal kimliğini, sanatsal dehası ve dervişane tavrıyla yücelterek toplum nezdinde meşrulaştırmıştır. Onun başarısı, Abdal kimliğinin kamusal alanda bir utanç kaynağı olmaktan çıkıp, derin bir sanatsal ve kültürel mirasın simgesi haline gelmesine katkıda bulunmuştur.

2. "Garip" Kimliğinin İnşası ve Evrensellik

Neşet Ertaş'ın mahlası olan "Garip", onun yoksulluk, göçerlik ve yalnızlık dolu hayatını simgeler. Türkülerinde işlediği, Anadolu Alevi-Bektaşi inanç sisteminden beslenen Vahdet-i Vücûd (insan-Tanrı birliği) ve ana sevgisi gibi temalar, Anadolu insanının derin felsefi ve manevi dünyasına tercüman olmuştur. Onun "Garip" kimliği, sadece Abdalların değil, yoksulluk, ezikleşmiş veya sosyal dışlanma hisseden her kesimden insanın duygularını temsil eden evrensel bir Türkmen Abdal kimliği oluşturmuştur. Bu sayede Ertaş, bir etnik veya lokal kimliğin temsilcisi olmanın ötesine geçerek, halkın ortak vicdanının sesi olmuştur.

Sonuç

Muharrem ve Neşet Ertaş, performans sanatları bağlamında, babadan oğula aktarılan geleneksel Türkmen Abdal müziğini, modern medya araçlarıyla geniş kitlelere ulaştırarak toplumsal kimlik oluşturmada çift katmanlı bir rol üstlenmişlerdir. Muharrem Ertaş, Abdal kimliğinin otantik sesini ve Bozlak geleneğinin gücünü temsil ederken; Neşet Ertaş, bu sesi hem kendine özgü sanatsal yorumuyla dönüştürmüş hem de "Garip" felsefesiyle evrenselleştirmiştir. Bu ikili miras, Abdal kimliğinin sanatsal bir değer olarak tanınmasını sağlamış, Türk halk müziği repertuvarını kökten zenginleştirmiş ve Anadolu'nun manevi derinliğini müzik yoluyla ifade eden kalıcı bir toplumsal kimlik yaratmıştır.

Kaynakça

1.     Parlak, Erol. (2013). Garip Bülbül Neşet Ertaş-1 (Hayatı). İstanbul: Demos Yayınları.

2.     Arıcı E. T., Güray, C. (2018). Ege ve Orta Anadolu'da Abdallık Geleneğinin Tarihsel ve Kültürel Özelliklerinin Müzik Gelenekleri ve Müzikal Analiz Üzerinden Değerlendirilmesi. Uluslararası Müzik ve Sahne Sanatları Dergisi.

3.     Anonim. (t.y.). “Gönüllerin "garip" ozanı: Neşet Ertaş.” Anadolu Ajansı.

4.     Anonim. (t.y.).   “Halk Müziği Ve Medyatik Dolayım İlişkisinde Sanatçıların Bilgi Kaynaklarının Genişlemesi: Neşet Ertaş Örneği.” Dergipark.

5.     Anonim. (t.y.). “Neşet Ertaş Türkülerinde Algı ve Yaşayış Bakımından Din.” Dergipark.