2014 yılında Massachusetts General Hospital bünyesinde yürütülen ve Harvard Universitesi ile akademik bağları bulunan bir araştırma, tam da bu noktada ezberleri bozan bir pencere açtı. Deney basitti ama sonuçları oldukça çarpıcıydı: Annelere hem kendi çocuklarının hem de evcil köpeklerinin fotoğrafları gösterildi ve beyin aktiviteleri incelendi.

Ortaya çıkan tablo, insanın duygusal evrenine dair alışıldık sınırları zorladı.

Araştırma, beynin özellikle ödül, bağlılık ve duygusal etkileşimle ilgili bölgelerinde-örneğin amygdala ve nucleus accumbens-hem çocuk hem de evcil hayvan söz konusu olduğunda benzer aktivasyonlar sergilediğini ortaya koydu. Bu durum, sevginin “kime yöneldiğinden” ziyade “nasıl üretildiğiyle” ilgili olduğunu düşündürmektedir.

Bu mekanizmanın merkezinde ise oksitosin yer alır. Halk arasında “aşk hormonu” olarak bilinen bu kimyasal, aslında çok daha derin bir işlev görür: bağ kurma, koruma ve bakım verme dürtüsünü tetikler. İnsan beyni, bakıma muhtaç ve duygusal geri bildirim sunan her canlıya karşı benzer bir şefkat refleksi geliştirecek biçimde evrimleşmiştir.

Bu bulgular, insanın yalnızca kendi türüne değil, birlikte yaşam kurduğu diğer türlere karşı da güçlü biyolojik bağlar geliştirdiğini göstermektedir. Köpeklerle insan arasındaki ilişki, yalnızca kültürel bir alışkanlık değil; aynı zamanda binlerce yıllık birlikte evrimin bir sonucudur.

Nitekim sevgi söz konusu olduğunda beyin, bir bebeğin gülümsemesi ile bir köpeğin sadık bakışı arasında keskin bir ayrım yapmaz. Her ikisi de aynı “ödül sistemi”ni harekete geçirir. Bu nedenle evcil hayvan sahiplerinin onları “evlat” gibi görmesi romantik bir abartı değil, biyolojik bir gerçekliğin dışavurumudur.

Ancak burada dikkatli olunmalıdır. Bilimsel bulguları indirgemeci bir şekilde yorumlamak, çoğu zaman hakikatin kendisini gölgeler.

Araştırmada dikkat çeken önemli bir fark da vardır: Çocuk fotoğrafları gösterildiğinde, beynin yüz tanıma ve görsel işlemleme merkezi olan fusiform face area çok daha güçlü bir aktivasyon göstermektedir. Bu durum, insan beyninin genetik devamlılık, sosyal kimlik ve gelecek projeksiyonu gibi daha karmaşık bilişsel süreçleri devreye soktuğunu göstermektedir.

Yani sevgi mekanizması benzer olsa da, insan yavrusuna yönelik algı daha derin ve çok katmanlıdır.

Sonuç ve Değerlendirme

Bugün gelinen noktada nörobilim bize şunu söylemektedir: İnsan beyni, sevgi üretirken katı kategorilerle çalışmaz. Türler arasında çizdiğimiz sınırlar, biyolojimizin sandığımız kadar merkezinde değildir.

Bir başka ifadeyle; evcil hayvanınıza duyduğunuz sevgi, zihinsel bir yanılsama değil, sinir sisteminizin doğal bir çıktısıdır. Onu “tüylü evlat” olarak görmeniz, aslında beyninizin sizi daha şefkatli, daha koruyucu ve nihayetinde daha insan kılma çabasından ibarettir.

Belki de asıl mesele şudur: İnsan, kime sevgi duyduğundan çok, sevme kapasitesiyle insandır.

Ps: Bir kedi sever olarak yazmasam olmazdı!...

Saygılarımla,

Prof. Dr. Ayhan ERDEM-Köşe Yazarı                                                         
aerdem@gazeteankara.com.tr
Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi
Gazete Ankara DHP – www.gazeteankara.com.tr
“Türkiye’nin kalbi Ankara’nın sesi”