Dikkat edelim; bir insan hayattayken ona ayıracak birkaç dakikamız olmaz. Bir telefon görüşmesini erteler, bir ziyaret için vakit bulamayız. Basit bir “Nasılsın?” sorusunu bile gereksiz görebiliriz. Ancak aynı insanı kaybettiğimizde saatlerce ondan söz eder, günlerce yas tutar, yıllarca özlem cümleleri kurarız. Yaşarken veremediğimiz sevgiyi, öldükten sonra cömertçe göstermeye çalışırız.

Oysa sevginin değeri, zamanında verilmesindedir.

Kurumuş bir ağacı sulamanın ne kadar anlamı varsa, yaşarken ihmal ettiğimiz bir insanın ardından dökülen gözyaşlarının da o kadar anlamı vardır. Çünkü ölüm, sevgiyi ulaştırabileceğimiz son kapıyı kapatır. Geriye yalnızca vicdanın sessiz sızısı kalır.

Bugün toplum olarak önemli bir çelişki yaşıyoruz. Mezarlıklar çiçeklerle dolarken kalpler yalnızlaşıyor. İnsanlar birbirlerine fiziksel olarak hiç olmadığı kadar yakın; ruhsal olarak ise hiç olmadığı kadar uzak. Aynı evde yaşayanlar birbirlerine yabancılaşıyor, aynı sofraya oturanlar birbirlerinin acılarından habersiz hâle geliyor.

Daha da düşündürücü olan şudur: Ölülerin toprağına bıraktığımız çiçekler çoğu zaman onlar için değil, kendi vicdanımız içindir. Çünkü o çiçeğin kokusunu duyacak bir nefes, rengini görecek bir göz artık yoktur. O çiçek, zamanında söylenmeyen bir teşekkürün, gösterilmeyen değerin ve gecikmiş bir sevginin sembolüdür.

Buna karşılık yaşayan insanların bahçeleri sessizce talan edilmektedir. Kimi zaman kırıcı sözlerle, kimi zaman ilgisizlikle, kimi zaman da haksızlıklarla... Nice insanın hayalleri söndürülmekte, umutları kurutulmakta, gönülleri incitilmektedir. Sonra da onların ardından övgüler dizilmektedir.

Ne büyük, ne yaman bir çelişkidir bu...

İnsanlık tarihi, büyük zaferlerin, büyük medeniyetlerin ve büyük acıların tarihidir. Ancak bu uzun serüven boyunca değişmeyen bir gerçek vardır: İnsan, çoğu zaman sahip olduğu değerin kıymetini onu kaybettikten sonra anlamıştır. Bu durum yalnızca bireysel ilişkilerde değil, toplumların kültürel hafızasında ve medeniyetlerin yükseliş ve çöküş süreçlerinde de açıkça görülmektedir.

Tarih boyunca insanlar ölülerini yüceltmişlerdir. Eski Mısır’da firavunlar için görkemli piramitler inşa edilmiş, Türk-İslam medeniyetinde türbeler ve külliyeler yapılmış, dünyanın birçok coğrafyasında mezarlar kutsal mekânlar olarak görülmüştür. Ölülere saygı, kuşkusuz medeniyetin önemli göstergelerinden biridir. Ancak mesele yalnızca ölülere gösterilen saygı değil, yaşayanlara gösterilmeyen ilgidir.

Toplumların çözülme süreçleri incelendiğinde, sosyal dayanışmanın zayıfladığı dönemlerde bireylerin yalnızlaştığı görülür. Modern çağ ise bu yalnızlaşmanın en belirgin yaşandığı dönemlerden biridir. Kalabalık şehirlerde milyonlarca insan yan yana yaşarken birbirlerinin hayatlarına dokunamamaktadır. Teknoloji iletişimi artırmış; fakat samimiyeti çoğu zaman azaltmıştır.

Bugün insanlar sosyal medya hesaplarında yüzlerce dost biriktirirken, dertleşebilecekleri birkaç gerçek insan bulmakta zorlanmaktadır. Bu durum, çağımızın en büyük paradokslarından biridir.

Filozoflar yüzyıllardır insanın sevgiye olan ihtiyacını dile getirmiştir. İnsan, ancak başkalarıyla kurduğu anlamlı ilişkiler sayesinde gerçek mutluluğa ulaşabilir. Karşısındaki insanı bir araç değil, bir değer olarak gördüğünde insanlaşır. Ne var ki günümüzde insanlar çoğu zaman birbirlerini birer değer olarak değil, birer araç olarak görmektedir. İşte bu noktada yaşayanların bahçeleri talan edilmektedir.

Bahçe metaforu son derece anlamlıdır. Bahçe emek ister, ilgi ister, sabır ister. İnsan ruhu da böyledir. Bir çiçeğin susuz bırakıldığında kuruması gibi, insan da sevgisiz kaldığında içten içe solmaya başlar. Günümüzde birçok insanın fiziksel değil, duygusal yoksunluklar nedeniyle tükenmiş hissetmesinin temelinde de bu gerçek yatmaktadır.

Daha da düşündürücü olan, insanların yaşarken esirgedikleri sevgiyi ölümden sonra cömertçe göstermeleridir. Cenazelerde söylenen övgüler, mezarlara bırakılan çiçekler ve ardından yapılan uzun konuşmalar çoğu zaman bir vefa göstergesinden çok, gecikmiş bir vicdan muhasebesinin dışa vurumudur.

Oysa ölüm, telafinin sona erdiği yerdir!

Yunus Emre’nin asırlar öncesinden gelen çağrısı bugün de aynı anlamı taşımaktadır: “Sevelim, sevilelim; dünya kimseye kalmaz.” Hayatın faniliği karşısında geriye kalan ne makamdır ne servet ne de şöhret... İnsanların hafızasında kalan, çoğu zaman bir tebessüm, bir iyilik ve gönülden gelen bir sevgidir.

Modern dünyanın en büyük eksikliklerinden biri, başarıyı yüceltirken merhameti ihmal etmesidir. Rekabetin öne çıktığı, bireysel kazanımların kutsandığı bir ortamda insanlar birbirlerinin yaralarını görmekte zorlanmaktadır. Oysa medeniyet yalnızca yollar, binalar ve teknolojiler inşa etmek değildir; aynı zamanda insan kalbini koruyabilmektir.

Bugün kendimize şu soruyu sormak zorundayız: Kaç kişinin mezarına çiçek bırakıyoruz ve kaç kişinin gönlüne çiçek ekiyoruz?

Çünkü asıl mesele, ölümden sonra hatırlanmak değil; insanlar yaşarken onların hayatına dokunabilmektir. Bir dostun yükünü paylaşmak, bir annenin yalnızlığını gidermek, bir yaşlının elini tutmak, bir çocuğun gözlerindeki hüznü fark edebilmek; insanlığı ayakta tutan görünmez sütunlardır.

Sonuç olarak, ölülerin ardından söylenen güzel sözlerden daha değerli olan şey, yaşayanlara zamanında söylenmiş güzel sözlerdir. Mezarlara bırakılan çiçeklerden daha anlamlı olan ise kırılmış kalplerde yeniden umut filizlendirebilmektir.

Çünkü sevgi ertelendiğinde anlamını, hayat sona erdiğinde ise muhatabını kaybeder.

İnsanlığın bugün ihtiyaç duyduğu şey, mezarlıkları güzelleştirmekten önce gönülleri yeşertmektir. Zira medeniyetin gerçek ölçüsü, ölülerine gösterdiği saygı kadar yaşayanlarına gösterdiği merhametle de belirlenir.

Asıl marifet, çiçeği mezara değil, kalbe bırakabilmektir. Çünkü ölülerin artık bizim sevgimize ihtiyacı yoktur; fakat yaşayanların, giderek çoraklaşan bu dünyada sevgiye, nezakete ve merhamete her zamankinden daha fazla ihtiyacı vardır.

Sonuç ve Değerlendirme

Günümüzde teknolojik gelişmelerin hız kazandığı, iletişim imkânlarının arttığı ve bireysel yaşam biçimlerinin yaygınlaştığı bir dönemde, insanlar arasındaki duygusal bağların zayıfladığına sıklıkla tanık olmaktayız. Bu durum, sevgi, merhamet, vefa ve dayanışma gibi insani değerlerin yeniden hatırlanmasını zorunlu kılmaktadır. Nitekim “Ölülerin sevgiyle anıldığı, yaşayanların sevgisizlikten öldüğü bir dünya” ifadesi, yalnızca duygusal bir yakınma değil; aynı zamanda modern insanın yaşam anlayışına yöneltilmiş güçlü bir toplumsal eleştiridir.

İnsan, çoğu zaman sahip olduğu değerlerin kıymetini onları kaybettikten sonra fark etmektedir. Oysa gerçek sevgi, insanları kaybettikten sonra duyulan pişmanlıkta değil; onların hayatlarına zamanında dokunabilmekte anlam kazanmaktadır. Yaşayan bir insanın gönlünü almak, yalnızlığını paylaşmak, derdini dinlemek ve ona değer verdiğini hissettirmek, sonradan söylenecek en güzel sözlerden çok daha kıymetlidir.

Toplumsal huzurun ve insanî gelişimin temelinde yalnızca ekonomik kalkınma ya da teknolojik ilerleme değil, aynı zamanda güçlü insan ilişkileri ve sağlam ahlaki değerler bulunmaktadır. Bu nedenle bireylerin, ailelerin ve toplumların sevgiyi, nezaketi ve merhameti ertelemeyen bir yaşam anlayışını benimsemeleri büyük önem taşımaktadır. Çünkü insan kalbini yaşatan şey çoğu zaman büyük fedakârlıklar değil; zamanında gösterilen küçük bir ilgi, samimi bir tebessüm ve içten bir hatır sormadır.

Sonuç olarak, insanlığın bugün ihtiyaç duyduğu şey mezarlıkları güzelleştirmekten önce gönülleri yeşertmektir. Medeniyetin gerçek ölçüsü, yalnızca ölülerine gösterdiği saygıyla değil; yaşayanlarına sunduğu sevgi, merhamet ve vefayla da belirlenir. Bu nedenle çiçekleri yalnızca mezarlara değil, öncelikle insanların kalplerine ekebilmek; daha huzurlu, daha yaşanabilir ve daha insani bir dünyanın inşası için hepimizin ortak sorumluluğudur.

Saygılarımla,

Prof. Dr. Ayhan ERDEM
Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi
aerdem@gazeteankara.com.tr
Gazete Ankara DHP-Köşe Yazarı
“Türkiye’nin kalbi Ankara’nın sesi”