YAZARLAR

17 Kasım 2026 Salı, 00:00

Mekke Anlaşması: Tarihten Geleceğe Stratejik Bir Açılım

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalandığı belirtilen Mekke Anlaşması, Atatürk döneminin bölgesel ittifaklarından günümüzün çok kutuplu güvenlik arayışlarına uzanan tarihsel bir perspektifle ele alınıyor. Anlaşmanın savunma iş birliği, bölgesel caydırıcılık ve Türkiye'nin stratejik konumu açısından taşıdığı önem değerlendiriliyor.

Gündem ve Uluslararası İlişkiler Yazısı

7 Ağustos 2026 günü haber programlarında Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalanan Mekke Anlaşması’nı izleyince, hafızam ister istemez geçmişe uzandı ve zihnimde Atatürk döneminde imzalanan Sadabat Paktı (1937) canlandı. O dönemde genç Türkiye Cumhuriyeti tam bir atılım içinde idi ve İkinci Dünya Savaşı ufukta belirmişti. Cumhuriyetin banisi Gazi Mustafa Kemal Atatürk, devletin bekası için kalıcı çözümler arıyordu ve bahse konu anlaşma bu arayışın somut bir ürünü idi.

Atatürk Döneminde Yapılan Bölgesel İttifaklar

Atatürk’ün dış politikasında bölgesel ittifaklar son derece hayati bir yere sahipti. Bu minvalde, bölgesel barış ve güvenliği tesis etmek maksadıyla pek çok girişimde bulunulmuştur.

Bunların başında 9 Şubat 1934 tarihli Balkan Antantı gelir. Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında imzalanan bu anlaşma; Balkanlardaki mevcut sınırları korumayı, İtalya’nın yayılmacı politikalarına karşı ortak bir dayanışma örmeyi ve bölgesel istikrarı güvence altına almayı hedefliyordu. Batı sınırlarının güvenliği açısından bu adım tarihi bir eşikti.

Sadabat Paktı ise 1937 yılında Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında imzalandı. Temel gayesi, Birinci Dünya Savaşı sonrasında Orta Doğu’da ortaya çıkan sınır ve güvenlik sorunlarını aşmak, güvene dayalı kalıcı ilişkiler kurmaktı. Böylece Türkiye’nin doğu sınırları da güvenceye alınmış oluyordu.

Aslında bu büyük paktlardan önce de çeşitli ikili anlaşmalara imza atılmıştı: 1925 Türkiye-Bulgaristan Dostluk Anlaşması, 1923 Türkiye-Arnavutluk Dostluk ve İşbirliği Anlaşması ile 1933 yılında Yunanistan ve Romanya ile yapılan dostluk mutabakatları bunlardan bazılarıdır.

Bu tablonun bize gösterdiği çok net bir strateji vardır: Atatürk, Türkiye’nin güvenliğini, yalnızca kendi askerî gücüne veya büyük devletlerle ittifaka dayandırmak yerine, çevresindeki ülkelerle güven ve kader birliği kurarak sağlamaya çalışmıştır.

O dönemde izlenen bu barışçıl ve aktif politika, Türkiye’nin bölgesel bir barış düzeni kurma iradesinin en açık kanıtıdır. Bu bağlamda Türkiye’nin aktif dış politikasını dikkate aldığımızda bölgesel güç arayışı içinde olduğu da ifade edilebilir.

Mekke Anlaşmasının Hükümleri

7 Ağustos 2026 tarihinde imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması, toplam 16 maddeden oluşmaktadır. Tarafların egemenlik ve toprak bütünlüğünü koruma taahhüdüyle başlayan metin; ortak savunma, savunma sanayiinde iş birliği, askerî eğitimler, istihbarat paylaşımı, lojistik destek ve gizlilik kurallarını detaylıca hükme bağlamaktadır.

Ayrıca anlaşmanın uygulanmasını yönetecek bir Stratejik Komitenin kurulması ve ihtilafların sulh yoluyla çözülmesi öngörülmüştür.

Anlaşmanın en önemli ve çarpıcı hükümlerinden biri, müttefiklerden birine yönelik dış kaynaklı bir saldırının tüm taraflara yapılmış sayılması kuralıdır. Bu yönüyle metin, Kuzey Atlantik Antlaşması'nın (NATO) 5. maddesini andıran güçlü bir kolektif caydırıcılık mekanizması sunmaktadır.

Özlüce ifade etmek gerekirse, savunma odaklı bir iş birliği niteliği taşıyan bu pakt, hiçbir ülkeyi doğrudan hedef almadan; ortak sorumluluk ekseninde bölgesel ve küresel barışı korumayı amaçlamaktadır.

Anlaşmanın Arka Planı

Peki, böyle bir ittifaka neden gerek duyuldu?

Kuşkusuz bu soruya verilecek cevaplar günümüz jeopolitik konjonktürünün gerçeğinde saklıdır. En çok tartışılan gerekçelerin başında, ABD'nin bölgedeki krizler karşısında müttefiklerini koruma noktasındaki tutarsızlıkları, güven sarsıcı politikaları, özellikle ABD/İsrail-İran savaşında, ABD’nin İran saldırıları karşısında körfez ülkelerini yeterince koruyamaması gelmektedir.

Bu analitik okumayı derinleştirdiğimizde karşımıza çıkan temel dinamikler şunlardır:

Tırmanan Bölgesel Tehditler: Orta Doğu’daki derinleşen çatışma ortamı, İsrail’in pervasız ve saldırgan politikaları ile sınır aşan terör dalgaları, ülkelerin tek başlarına göğüsleyemeyeceği derin bir güvenlik boşluğu yaratmıştır.

ABD’nin Değişen Politikaları ve Güven Kaybı: Washington yönetiminin bölgedeki angajmanlarını azaltması ve müttefiklerini korumakta yetersiz kalması, bölge ülkelerini dış güçlerin şemsiyesine güvenmekten vazgeçirerek kendi güvenlik mimarilerini kurmaya yöneltmiştir.

Dışa Bağımlılığı Kırma Zorunluluğu: Kriz anlarında dış tedarikçilerin ambargo veya politika değişimlerine maruz kalmamak adına; Türkiye’nin savunma teknolojisi, Suudi Arabistan’ın finansal gücü ve Pakistan’ın nükleer/insan kaynağı birleştirilerek kendi kendine yeten otonom bir güç hedeflenmiştir.

Bölgesel Çözüm İradesi: Küresel belirsizlikler ve hibrit tehditler karşısında, sorunların dış müdahalelere bırakılmadan bölgenin kendi aktörleri ve ortak caydırıcılığıyla çözülmesi gerekliliği öne çıkmıştır.

Özellikle İsrail’in bölgedeki saldırgan askerî faaliyetleri ve genişleyen savaş ortamı, Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan’ı ortak bir caydırıcılık kalkanı oluşturmaya mecbur bırakmıştır.

Anlaşmanın Yankıları ve Karşıtları

Her büyük stratejik hamle gibi Mekke Anlaşması da küresel ve bölgesel düzlemde bazı tepkilerle karşılanmıştır.

Türkiye içindeki kimi çevreler, "Türkiye’nin savaşa sürüklenme riski" argümanıyla eleştiriler yöneltirken; uluslararası düzlemde anlaşmadan en çok rahatsız olanların İsrail ve Hindistan olduğu görülmektedir.

İsrail, Suudi Arabistan’ın Türkiye gibi her açıdan güçlü bir orduya sahip bir ülkeyle ve Pakistan gibi nükleer bir güçle savunma ortaklığı kurmasından son derece tedirgindir. Tel Aviv yönetimi bunu bölgedeki askeri üstünlüğünün dengelenmesi ve hareket alanının daralması olarak görmektedir.

Hindistan ise, ezeli rakibi Pakistan'ın arkasına Suudi Arabistan’ın finansmanını ve Türk savunma sanayiini almasını Keşmir ve Güney Asya dengeleri açısından stratejik bir tehdit olarak değerlendirmektedir.

Bu ülkelerin değerlendirmelerinden de görüleceği üzere, ittifakın güç dengeleri açısından son derece etkin olacağı anlaşılmaktadır.

Türkiye’nin Stratejik Rolü ve Dönüşüm

Türkiye’nin son onlu yıllarını 1970’lerin, 80’lerin ve 90’ların karanlık ve vesayetçi tablosuyla kıyasladığımızda, adeta kabuk değiştiren bir ülke görüyoruz.

Türkiye, ayağındaki prangalardan kurtulmuş, emperyalist odakların dayattığı yapay tuzakları birer birer paramparça etmiştir.

Örneğin, uzun yıllar iç siyaseti dizayn etmek için kullanılan başörtüsü gibi kimlik ve özgürlük meselelerinde zihniyet dönüşümü yaşanarak bu suni krizler aşılmıştır.

Batı’nın tek tipçi güdümünden sıyrılarak bağımsız bir dış politika izleyen Türkiye; Türk-İslam coğrafyasından Afrika’ya, Güney Amerika’dan Uzak Doğu’ya kadar küresel bir vizyon inşa etmiştir.

Savunma sanayiinde atılan dev adımlar bu dönüşümün taç kapısı olmuştur.

Açıklanan son verilere göre Türkiye, yalnızca ana konvansiyonel silah teslimatlarını baz alan hesaplamalarda 4 milyar 230 milyon dolarlık ihracat hacmiyle tarihinde ilk kez dünyanın en büyük 8. savunma sanayii ihracatçısı konumuna yükselmiş, Çin ve İspanya gibi devleri geride bırakmıştır.

İçeride ise CIA’nın bir aparatı ve vesayetin köşe taşlarından biri olan FETÖ yapılanmasının devlet bünyesinden tamamen kazınmasıyla ellerindeki bağlar çözülmüştür.

"Türkiye Yüzyılı" vizyonu, ülkenin yalnızca bölgesel bir güç olmakla kalmayıp çok kutuplu dünyada bir kutup başı olma iddiasını ortaya koymaktadır.

Bu bağlamda, Mekke Anlaşması’nın zemini de işte bu aktif dış politika vizyonuyla hazırlanmıştır.

17 Eylül 2025 tarihinde Riyad’da Suudi Arabistan ile Pakistan arasında atılan ikili savunma adımı, Türkiye’nin katalizör etkisiyle "bölgesel sahiplenme" anlayışına evrilmiş; üçlü ve genişlemeye açık bir güvenlik paktına dönüşmüştür.

İlk adımlar ikili atılmış olsa da, bugünkü çok taraflı ittifak mimarisini, kurumsal derinliği ve savunma vizyonunu bu noktaya taşıyan irade Türkiye’nin stratejik aklından beslenmiştir.

Dolayısıyla Mekke Anlaşması Türkiye’nin bölgesel ve küresel vizyonunun bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır.

Sonuç

Atatürk’ten sonraki dönemlerin genel itibarıyla dış politikasında Batı güdümünde, kendi kabuğuna çekilmiş ve pasif bir çizgi izlendiği söylenebilir.

Ancak Türkiye, son yıllarda bu makus talihini kırarak tarihi bir eşikten geçmiştir; savunma sanayii ve ekonomik gücünü etkin bir şekilde kullanan, prangalarından kurtulmuş, bağımsız ve aktif bir dış politika izleme vizyonunu hayata geçirmiştir.

Bu dinamik ve kurucu iradenin somut bir tezahürü olan Mekke Anlaşması, yalnızca üç ülkenin askeri kapasitelerini birleştiren bir pakt değil, aynı zamanda çok kutuplu dünyada Türkiye'nin öncülük ettiği yeni bir jeopolitik denklemin adıdır.

Bu güçlü iş birliğinin; Orta Doğu’da çığırından çıkan İsrail saldırganlığını ve orantısız askerî üstünlüğünü dengeleyerek bölgesel istikrarsızlıkları frenleyeceği ve nihayetinde Orta Doğu ile dünya barışına kalıcı bir katkı sunacağı görülmektedir. 

Ömer YÜREKLİ

Sağlık Bakanlığı Baş Müfettişi

Gazete Ankara DHP - Köşe Yazarı

oyurekli@gazeteankara.com.tr

Mekke Anlaşması: Tarihten Geleceğe Stratejik Bir Açılım

Ömer Yürekli, Mekke Anlaşması'nı Atatürk döneminin bölgesel ittifakları, Türkiye'nin savunma gücü ve Orta Doğu güvenliği açısından değerlendiriyor.

YORUM YAP

Yorumu Gönder

YORUMLAR (0)