Akademik ve Bürokratik Hegemonyanın Direnç Noktaları

Türk makamsal müziğinin genel eğitim müfredatlarına tam ve nitelikli entegrasyonuna karşı geliştirilen argümanlar üç ana başlık altında toplanmaktadır:

·       "Biz" ve "Onlar": Doğu-Batı İkiliğinde Bilgi ve Güç

Batı merkezli müzik teorisinin (solfej, armoni, form bilgisi) tek meşru "bilimsel" yöntem olarak kabul edilmesi, makamsal sistemin koma sesler (mikrotonal) ve makam-seyir yapısının pedagojik olarak zayıf olduğu iddiasını doğurmuştur. Aksoy (2003) ve Yarman (2008), Türk müziğinin karmaşık tampere dışı ses sisteminin (Arel-Ezgi-Uzdilek sistemi veya geleneksel edvar anlayışı) Batı müzik yazımı ve teorisiyle doğrudan örtüşmemesinin, Batı eğitimi almış akademisyenler tarafından "sistemsizlik" olarak algılandığını vurgular. Gözardı edilen nokta Türk makam müziğinin güçlü yapısının yüz yıllar süren derin tarihi mirasıdır.

·       Kurumsal ve Pedagojik Çıkmazlar

Müzik öğretmeni yetiştiren lisans programlarında (Eğitim Fakülteleri Müzik Öğretmenliği Anabilim Dalları) müfredatın ağırlıklı olarak Batı Müziği Teorisi ve Çalgı Eğitimi üzerine kurulmuş olması, sahaya çıkan öğretmenlerin Türk makam müziği öğretiminde yetersiz kalmalarına neden olmaktadır (Uçan, 1997). Bu durum, sınıflarda makamsal müziğin yüzeysel bir "kültür ögesi" olarak kalmasına, uygulamalı boyuta geçememesine yol açmaktadır.

·       Seçkinci Yaklaşım ve Kültürel Hafızanın Reddi

Binlerce yıllık halk, sanat ve tasavvuf müziği gelenekleri; toplumun duyuşsal ve kültürel kodlarını oluşturmasına rağmen, modernist/seçkinci bürokratik yapı tarafından "gelişmemiş/çağ dışı" olarak etiketlenmiştir. Bourdieu’nün (1984) Kültürel Sermaye kavramı bağlamında değerlendirildiğinde; Batı müziği bilgisi toplumsal sınıflar arasında bir statü ve meşruiyet aracı haline getirilirken, yerel ve makamsal birikim "halk işi" veya "akademik değeri yetersiz" sayılarak marjinalleştirilmiştir.

Türk Makam Müziğinin Direnci ve Sosyo-Kültürel Gerçeklik

Tüm kurumsal tasfiye ve bürokratik kısıtlamalara rağmen Türk makamsal müziği, halkın sözlü kültürü, dini ve tasavvufi pratikleri, aşık geleneği ve şehir musiki cemiyetleri aracılığıyla canlılığını ve gücünü korumuştur (Behar, 2015). Tura (1988), Türk müziğinin makamsal ve ritmik (usûl) zenginliğinin insan psikolojisi ve duygu dünyası üzerindeki doğrudan etkisine dikkat çekerek, bu müziğin toplumsal bellekten silinmesinin sosyolojik olarak mümkün olmadığını ifade eder.

Yeni Bir Paradigma Değişimi: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ekseninde Değerlendirme

Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yürürlüğe konulan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, Türk eğitim sisteminde ezberci ve tek tipleştirici yaklaşımların yerine; bütüncül (holistik), değer/beceri temelli ve kendi kültürel kodlarıyla barışık bir eğitim anlayışını benimsemektedir (MEB, 2024).

Müzik dersi öğretim programları açısından bu model, tarihsel dikotomiyi aşmak ve paradigma değişimini gerçekleştirmek için stratejik bir zemin sunmaktadır:

Müzik Eğitiminde Paradigma Değişimi Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli             

[1. Bütüncül (Holistik) Yaklaşım]                               [2. Ontolojik ve Kültürel Barışma]

- Batı vs. Doğu reddiyesi yerine                                 -Türk makam müziği "milli birikim"

  yerel ve evrenselin sentezi.                                        olarak merkeze alınır.

- Mikrotonal kulak eğitimi ile                                        -Tasavvuf, halk ve sanat müzikleri

  işitsel çeşitlilik kazanımı.                                             bütüncül kodlar olarak işlenir.

                      [3. Beceri Temelli Uygulama]

                      - Ezberci teorik bilgiden sıyrılma.

                      - Makamsal duyum, ritmik usûl ve

                        birlikte icra odaklı pedagoji.

·       Kapsayıcı ve Kültürel Yaklaşım

Yeni Maarif Modeli, Batı müziğini tamamen dışlamak yerine, Türk müziğini merkeze alan fakat evrensel müzik teorisiyle diyalog kurabilen bütüncül bir yaklaşımı savunur. Türk makam müziğinin zengin makam ve usûl yapısı, çocukların işitsel algı ve mikrotonal kulak eğitiminde eşsiz bir zenginlik sunmaktadır.

·       Kültürel Mirasın Yeni Değerlerle Yapılandırılması

Model; Müzik Dili, Müzik Kültürü ve Müziksel Tasarım temaları üzerinden öğrencilerin kendi estetik mirasıyla bağ kurmasını hedefler. Tasavvuf müziğinin dinginliği, halk müziğinin anlatı gücü ve sanat müziğinin estetik derinliği; adalet, saygı, sorumluluk ve vatanseverlik gibi kök değerlerle harmanlanarak sunulmaktadır (MEB, 2024).

·       Yenilikçi Entegrasyon Projeleri

Paradigma değişiminin kâğıt üzerinde kalmaması için aşağıdaki adımların atılması zorunludur:

·       Öğretmen Yetiştirme Müfredatının Revizyonu: YÖK ve MEB iş birliğiyle Eğitim Fakülteleri Müzik Öğretmenliği bölümlerinde Türk Müziği Teorisinin ve Çalgılarının ağırlığı artırılmalıdır.

·     Koma Seslere Uygun Eğitici Materyal ve Teknoloji: Dijital müzik yazılımları ve eğitim teknolojileri makamsal müzik eğitimine uygun hale getirilmelidir.

·       Usûl ve Makam Odaklı Pedagoji: Orff Schulwerk veya Kodály gibi dünyaca kabul görmüş pedagojik yöntemler, Türk müziğinin usûl (ritim) ve makam (melodi) kalıplarına uyarlanarak disiplinler arası bir eğitim modeli geliştirilmelidir.

Özet olarak: Türk makam müziğine yönelik yaklaşık yüz yıldır sürdürülen elitist ve hegemonyatik direnç, toplumsal gerçeklikle ve nesnel müzikoloji verileriyle bağdaşmamaktadır. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, bu tarihsel ikiliği (dikotomi) sonlandırmak ve Türk müziğini milli kimliğin ve estetik eğitimin taşıyıcı kolonu haline getirmek için önemli bir fırsat sunmaktadır. Eğitimde yerellikten evrenselliğe uzanan sağlıklı bir çizgi, ancak bireyin öncelikle kendi kültürel ve müzikal kodlarını içselleştirmesiyle mümkündür.

Kaynakça

·        Aksoy, B. (2003). Geçmişten günümüze Türk müzik kültürü. Pan Yayıncılık.

·        Behar, C. (2015). Musikiden müziğe: Osmanlı/Türk müziği: Geleneği, intikali, oluşumu. Yapı Kredi Yayınları.

·     Bourdieu, P. (1984). Distinction: A social critique of the judgement of taste (R. Nice, Çev.). Harvard University Press. (Orijinal çalışma basım tarihi 1979)

·        Gökalp, Z. (1976). Türkçülüğün esasları. Kültür Bakanlığı Yayınları. (Orijinal çalışma basım tarihi 1923)

·       Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli: Müzik dersi öğretim programı (İlkokul ve Ortaokul). T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları. https://tymm.meb.gov.tr

·       Paçacı, G. (1999). Cumhuriyet dönemi musiki politikaları. G. Paçacı (Haz.), Cumhuriyet’in sesleri içinde (s. 245-260). Tarih Vakfı Yayınları.

·       Said, E. W. (2000). Şarkiyatçılık: Batı'nın Şark anlayışları (N. Uzel, Çev.). Metis Yayınları. (Orijinal çalışma basım tarihi 1978)

·       Tura, Y. (1988). Türk musikisinin mes'eleleri. Pan Yayıncılık. Uçan, A. (1997). Müzik eğitimi: Temel kavramlar-ilkeler-yaklaşımlar. Müzik Ansiklopedisi Yayınları.

·       Yarman, O. (2008). 79-tone tuning in Turkish maqam music: Theory and practice [Yayımlanmamış doktora tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Dr. Murat Karabulut – Köşe Yazarı
Gazete Ankara Dijital Haber Portalı
E-posta: mkarabulut@gazeteankara.com.tr
www.gazeteankara.com.tr
“Türkiye’nin kalbi Ankara’nın sesi”