1. Müfredatın Batı Merkezli Yapısının Tarihsel Arka Planı

Osmanlı Devleti'nin son döneminde askeri okullarla başlayan modernleşme hareketleri, eğitimde paradigmatik bir değişimi beraberinde getirmiştir. Tevhid-i Tedrisat Kanunu (1924) sonrası kurulan ulus-devlet yapısı, evrensel kabul edilen Batı normlarını referans almıştır.

• Müzik İnkilabı: Çok sesli müziğin medeniyet göstergesi olarak kabul edilmesi, alaturka müziğin bir dönem radyo ve okullarda yasaklanmasına kadar varmıştır [1].
• Sanat ve Mitoloji: Rönesans sonrası gelişen plastik sanatlar ve Yunan mitolojisi, "evrensel kültürün temeli" olarak müfredata dahil edilmiştir. Türk mitolojisi sonradan müfredata konulmuş olması köklü bir destan ve mitoloji birikimine sahip Türk kültürü için önemli bir kazanım olmuştur. Keza ilk erken cumhuriyet dönemindeki mimari örnekleri batı mimarisin sofistike anlayışını temsil etmektedir. (Devlet Opera ve Balesi, Devlet Tiyatrosu vb.)

2. Batı Endeksli Sistemin Kazanımları

Eğitim programlarının Batı endeksli olmasının Türkiye'ye sağladığı belirli stratejik ve akademik avantajlar olabilir: Ancak bunun artı ve eksisini hesaba katmak gerekir. Günümüze kadar uygulanan sistemin arıza verdiği kültürel değerleri erozyona uğrattığı ortadadır.

• Metodoloji ve Terminoloji: Batı kaynaklı sanat ve spor disiplinleri dünya genelinde standardize edilmiş bir terminolojiye sahiptir.  Bu durum, Türk öğrencilerinin uluslararası platformlarda entegrasyonunu kolaylaştırmakla birlikte metodolojiyi kendi değerlerimiz ve tarihi birikimler üzerinden kurgulayarak terminoloji ve yeni sistem programlama modelleri düşünülmelidir.
• Sanatsal Yaklaşım ve Kurumsallaşma: Batı sanat kuramı, eserin analizinde ve öğretiminde sistematik bir yapı sunar. Bu metodoloji, geleneksel sanatların (hat, tezhip vb.) akademik bir disiplinle ele alınmasına da zemin hazırlamıştır [2].
• Kültürel Diplomasi: Kültürel diplomaside en etkin araçlar kendi kültür değerlerinin sanat estetik boyutu ile sunabilmektir. Türk kültür ve sanatı da bunun için derin malzemeler sunar, önemli olan taklitçilik değil yeni kültürel mekanizmaları harekete geçirip sunmaktır.

3. Geleneksel Sanatların Müfredattaki Konumu ve "Kültürel Yabancılaşma"

Müfredatın büyük oranda Batı merkezli olması, yerel ve geleneksel unsurların "folklorik" veya "ikincil" görülmesine yol açabilmektedir.

• Mitoloji Meselesi: Türk mitolojisi (Oğuz Kağan Destanı, Dede Korkut vb.) ders kitaplarında genellikle edebiyatın dar bir alanına sıkıştırılırken; Yunan mitolojisinin felsefe, sanat tarihi ve plastik sanatlarda temel referans olarak kullanılması, öğrencide kendi kültürel köklerine karşı bir kopuş yaratabilir [3].
• Geleneksel Sporlar ve Sanatlar: Okçuluk, güreş veya hat gibi alanlar çoğunlukla seçmeli dersler veya yaygın eğitim (halk eğitim) düzeyinde kalmakta, akademik "yüksek kültür" hiyerarşisinde Batılı muadillerinin gerisinde konumlandırılmaktadır.

4. Yorum ve Sonuç

Batı endeksli sistemin kazandırdığı "evrensellik", eğer yerel değerlerle sentezlenmezse "kültürel taklitçiliğe" dönüşme riski taşır. Edward Said’in Oryantalizm kuramı bağlamında bakıldığında, Doğu toplumlarının kendi kültürlerini Batı’nın gözüyle tanımlaması, eğitimin en büyük paradoksudur [4].

Sonuç olarak; Batı sanat ve spor disiplinlerinin müfredatta yer alması Türkiye’nin çağdaş dünyayla bağını koruması açısından önemli olabilir. Ancak, Türk sanat ve halk müziğinin, tasavvufi derinliğin, geleneksel sporların ve Türk-İslam estetiğinin (hat, minyatür) müfredatın "merkezine" çekilmesi hem toplumsal aidiyeti güçlendirecek hem de dünyaya sunulacak özgün bir kültürel model oluşturacaktır. Kazanım, sadece Batı'yı bilmekte değil, Batı'nın yöntemleriyle kendi özünü yeniden inşa edebilmektedir.

Kaynakça ve Dipnotlar

1.     Oransay, G. (1985). Atatürk ve Kültür. Ankara: İş Bankası Yayınları. (Müzik devrimi ve toplumsal etkileri üzerine temel kaynak).

2.     Kutluay, M. (2014). Eğitimde Modernleşme ve Gelenek. İstanbul: İz Yayıncılık. s. 112-145.

3.     Ögel, B. (1971). Türk Mitolojisi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları. (Türk mitolojisinin eğitimdeki eksikliği üzerine analizler).

Said, E. W. (1978). Orientalism. New York: Pantheon Books. (Kültürel hegemonya ve eğitim sistemlerine yansıması üzerine kuramsal çerçeve).

Dr. Murat Karabulut – Köşe Yazarı
Gazete Ankara Dijital Haber Portalı
E-posta: mkarabulut@gazeteankara.com.tr
www.gazeteankara.com.tr
“Türkiye’nin kalbi Ankara’nın sesi”