UNESCO, OECD ve Dünya Bankası son beş yıldır eğitim diplomasisini “Jeopolitik etki üreten yumuşak güç aracı” olarak tanımlamaktadır. Bu durum ülkelerin eğitim politikalarını yalnızca iç ihtiyaçlara değil, uluslararası etkileşimler ve küresel hedeflere göre yeniden şekillendirmesine neden olmaktadır.

Bu açıdan Türkiye, coğrafi konumu, tarihsel bağları, kültürel mirası ve kurumsal kapasitesi ile çok boyutlu bir eğitim diplomasisi merkezine dönüşme potansiyeline sahiptir.

Türkiye’nin Çok Katmanlı Eğitim Diplomasisi Araçları

1. YTB (Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı)

YTB’nin yürüttüğü “Türkiye Bursları” programı, bugün 170'ten fazla ülkeden öğrenciyi Türkiye yükseköğretim sistemine dahil eden bir küresel model hâline gelmiştir. Bu program yalnızca akademik bir destek mekanizması değildir; Türkiye’nin kültürel diplomasi, diaspora politikaları ve uluslararası iş birliği hedeflerine bütünleşmiş bir yapıdır.

2. TİKA: Teknik destek ve kalkınma odaklı eğitim projeleri

TİKA’nın özellikle Balkanlar, Orta Asya, Kafkasya ve Afrika'da yürüttüğü eğitim altyapı projeleri; yalnızca bina inşa etmekten ibaret değildir. Öğretmen eğitimi, program geliştirme, mesleki teknik altyapı, yönetim kapasitesinin güçlendirilmesi ve dijital eğitim çözümleri gibi çok boyutlu alanları kapsamaktadır.

3. Türkiye Maarif Vakfı (TMV): Küresel marka oluşturma süreci

TMV, Türkiye’nin uluslararası eğitim alanındaki kurumsal temsil kapasitesini güçlendirmiştir. Özellikle Afrika, Balkanlar, Orta Asya ve Güney Asya’da açılan okullar, Türkiye merkezli bir eğitim modelinin küresel ölçekte görünür hâle gelmesini sağlamaktadır. Bu okullarda uygulanan programlar; yerel kültür, evrensel standartlar ve bilim temelli pedagojik yaklaşım üzerine inşa edilmektedir.

Balkanlar, Orta Asya ve Afrika’da Eğitim İşbirliği: Neden Stratejik?

Balkanlar

• Tarihsel ve kültürel bağlar
• Yüksek genç nüfus
• Dijital dönüşüm ihtiyacı
• Öğretmen eğitimi ve müfredat uyumlaştırma potansiyeli

Orta Asya / Türk Dünyası

• 1991 sonrası hızlı eğitim reformları
• Kazakistan’da “Nazarbayev Eğitim Modeli”
• Özbekistan’da STEM alanlarında devlet politikası
• Azerbaycan ve Kırgızistan ile çift diploma modelleri
• Ortak Türk Üniversitesi fikri (Türk Devletleri Teşkilatı tarafından gündemde tutulmakta)

Afrika

• Hızla büyüyen genç nüfus
• Mesleki eğitim talebi
• Dijital eğitim platformlarına erişim açığı
• Türkiye’nin güvenilir ortak olarak konumlanma imkânı

Bu üç bölge, Türkiye’nin eğitim diplomasisi açısından jeokültürel bir üçgen oluşturmaktadır.

Küresel Ölçekte Türk Eğitim Markası Oluşturmak Mümkün mü?

Evet, mümkündür; fakat bunun için üç temel unsurun bir araya gelmesi gerekir:

1.     Pedagojik bir model

2.     Kurumsal yapı

3.     Stratejik iletişim

Türkiye Yüzyılı vizyonu ile açıklanan eğitim modelinin “değer odaklı, bilim temelli, yetkinlik esaslı” çerçevesi; uluslararası ölçekte marka oluşturmanın pedagojik dayanaklarını sağlamaktadır.

Kurumsal yapılar (YTB–TİKA–TMV–MEB–YÖK) ise bu modeli farklı coğrafyalara taşıyacak kapasiteye sahiptir.

Stratejik iletişim boyutunda ise hedef; “Türkiye’de eğitim deneyimi”ni güçlü bir küresel anlatıya dönüştürmektir.

Sonuç: Eğitim diplomasisi Türkiye’nin yumuşak gücünün merkezidir

Türkiye, kültürel derinliği, genç nüfusu ve kurumsal yapıları ile eğitim diplomasisini yalnızca bir dış politika aracı değil; uzun vadeli bir medeniyet inşası stratejisi olarak konumlandırabilir.

Bu bağlamda eğitim diplomasisi; Türk Dünyası’nın geleceğinde ortak vizyon üretmenin, bölgesel istikrarın ve kalkınmanın en güçlü taşıyıcılarından biridir.

Dr. Oğuz Poyrazoğlu
Gazi Üniv. Öğr. Üyesi
Gazete Ankara Dijital Haber Portalı – Köşe Yazarı
Kurucu ve Sorumlu Yazı İşleri Müdürü
opoyrazoglu@gazeteankara.com.tr