Onu farklı ve dikkat çekici kılan yalnızca roman, şiir, öykü, tiyatro ve deneme gibi farklı türlerde eserler vermesi değildir. Aynı zamanda bir mekanik saat ustası olması, edebiyat ile hayat arasında kurduğu benzersiz ve anlamlı ilişkinin de önemli bir göstergesidir. Şule Gürbüz’ün eserlerini büyük bir ilgiyle okuduğumu ve düşünce dünyasından derinden etkilendiğimi de özellikle ifade etmek isterim. Onun metinleri yalnızca okunup geçilen metinler değil; insanı düşünmeye sevk eden, iç dünyasında yeni sorular uyandıran ve okurla güçlü bir bağ kuran metinlerdir.

Şule Gürbüz yalnızca bir romancı olarak değerlendirilmesi güç bir yazardır. O, edebiyatın farklı alanlarında üretim yapan çok yönlü bir entelektüel profili temsil eder. Roman, şiir, öykü ve tiyatro metinleri kaleme alırken aynı zamanda denemeleriyle de düşünce dünyasını okura açar. Bununla birlikte mekanik saat ustalığı gibi son derece naif ve nadir rastlanan bir mesleği icra etmesi, onu edebiyat çevrelerinde alışılmadık bir konuma yerleştirir. Saat tamirciliği ile yazarlık arasında sembolik bir bağ kurmak da mümkündür. Çünkü saat tamiri, zamanın mekanik düzenini anlamayı ve çözmeyi gerektirir. Gürbüz’ün eserlerinde ise zaman yalnızca fiziksel bir akış değil, aynı zamanda felsefi ve psikolojik bir mesele olarak karşımıza çıkar. Bu nedenle onun hayatı ile yazdığı metinler arasında dikkat çekici bir paralellik bulunduğu söylenebilir. Özellikle Zamanın Farkında gibi eserlerinde zaman kavramının hem düşünsel hem de ruhsal boyutlarıyla ele alındığı görülür.

Şule Gürbüz ’ün edebiyat serüveninde dikkat çeken bir başka husus da erken yaşta ulaştığı edebî olgunluktur. İlk romanı Kambur’u henüz on sekiz yaşındayken yayımlamış olması, onun genç yaşta güçlü bir anlatı dünyası kurabildiğini göstermektedir. Bu romanın temasına bakıldığında da yazarın düşünsel derinliği açıkça hissedilir. Eserde bireyin topluma yabancılaşması, psikolojik yalnızlık ve insanın kendi iç dünyasıyla yaşadığı çatışma gibi meseleler işlenir. Bu yönleriyle roman, Türk edebiyatında içe dönük ve varoluşçu roman geleneğiyle ilişkilendirilebilir. Gürbüz’ün karakterleri çoğu zaman dış dünyadan çok kendi iç dünyalarının karanlık koridorlarında dolaşan insanlardır. Bu durum onun edebiyatında psikolojik çözümlemelerin ve iç monologların önemli bir yer tuttuğunu da gösterir.

Şule Gürbüz’ün düşünce dünyası incelendiğinde güçlü bir felsefi arka planın varlığı hemen fark edilir. Edebî etkilenme kaynaklarına bakıldığında bu durum daha da belirginleşir. Dünya edebiyatından Fyodor Dostoyevsky, James Joyce, Samuel Beckett ve William Faulkner gibi yazarların etkisi Gürbüz’ün metinlerinde hissedilir. Bu isimler insanın iç dünyasını, varoluş sancılarını ve modern bireyin yalnızlığını derinlemesine ele alan yazarlardır. Türk edebiyatından ise Ahmet Hamdi Tanpınar, Yahya Kemal Beyatlı ve Ahmet Haşim gibi isimlerle düşünsel ve estetik bir bağ kurduğu görülür. Bu etkilerin sonucunda Şule Gürbüz’ün metinlerinde insanın varoluş sancısı, yalnızlık, iç monologlar, felsefi sorgulamalar ve zaman ile ölüm üzerine düşünceler belirgin biçimde ortaya çıkar. Onun eserleri yalnızca bir hikâye anlatmakla yetinmez; aynı zamanda insanın varoluşuna dair sorular sormayı da amaçlar.

Şule Gürbüz ’ün edebiyatındaki en dikkat çekici yönlerden biri de dil ve üslup özellikleridir. Yazarın dili son derece yoğun ve katmanlı bir yapı gösterir. Geniş bir kelime dağarcığına sahip olan Şule Gürbüz, metinlerinde şiirsel bir düzyazı kurar. Metaforlar ve semboller aracılığıyla anlam katmanları oluşturur. Cümleleri çoğu zaman uzun ve düşünce yüklüdür. Bu nedenle onun metinleri hızlı tüketilen bir edebiyat anlayışına ait değildir. Okurdan sabır ve dikkat bekler. Şule Gürbüz ’ün eserlerini anlamak için metinle düşünsel bir ilişki kurmak gerekir. Örneğin Öyle miymiş? adlı eserinde anlatı ile deneme arasında gidip gelen, tür sınırlarını zorlayan bir üslup görülür. Bu durum onun edebiyata biçimsel açıdan da yenilikçi bir yaklaşım getirdiğini gösterir.

Şule Gürbüz ’ün eserlerinde öne çıkan temalar incelendiğinde ise belirgin bir içsel ve melankolik atmosfer dikkat çeker. Yalnızlık, insanın kendisini sorgulaması, acı, varoluş ve ölüm gibi temalar onun metinlerinde sıkça karşımıza çıkar. İnsan ruhunun karanlık ve kırılgan yönleri Gürbüz’ün anlatılarında önemli bir yer tutar. Bu atmosfer yalnızca romanlarında değil, şiirlerinde de belirgindir. Ağrıyınca Kar Yağıyor adlı şiir kitabında soyut imgeler ve yoğun bir melankoli dikkat çeker. Bu şiirlerde kar, sessizlik, yalnızlık ve içsel acı gibi imgeler aracılığıyla güçlü bir duygu dünyası kurulur.

Türk edebiyatındaki yerine bakıldığında Şule Gürbüz ’ün popüler edebiyatın dışında kalan bir çizgide durduğu görülür. Onun eserleri geniş kitlelere hitap eden kolay okunan metinler olmaktan ziyade daha çok entelektüel ve derinlikli bir edebiyat anlayışını temsil eder. Tasavvuf, felsefe, müzik ve psikoloji gibi farklı düşünsel alanlar eserlerinde iç içe geçer. Bu yönüyle Şule Gürbüz , Türk edebiyatında kendine özgü bir yol izleyen yazarlar arasında değerlendirilir. Yazdıklarıyla yalnızca bir hikâye anlatmak yerine düşünce üretmeyi ve insanın iç dünyasını anlamaya çalışmayı amaçlayan bir edebiyat anlayışı ortaya koyar.

Sonuç ve Değerlendirme

Bütün bu özellikler dikkate alındığında Şule Gürbüz ’ün Türk edebiyatında son derece özgün ve kendine has bir yere sahip olduğu açıkça görülmektedir. Onu farklı kılan yalnızca yazdığı eserlerin temaları ya da kullandığı dil değildir; aynı zamanda edebiyat ile hayat arasında kurduğu güçlü ve samimi ilişkidir. Mekanik saat ustalığı gibi nadir bir mesleği icra ederken zaman üzerine düşünen metinler kaleme alması, onun düşünce dünyasının hayatın somut gerçekliğiyle nasıl iç içe geçtiğini gösterir. Zamanın mekanik düzeni ile insanın iç dünyasındaki zaman algısı arasında kurduğu bağ, Şule Gürbüz’ün edebiyatına özgün bir derinlik kazandırır.

Şule Gürbüz’ün eserleri, modern edebiyatın hızla tüketilen ve yüzeysel anlatılarına karşı adeta bir direnç noktası oluşturur. Onun metinleri kolay okunan, hızlıca tüketilen metinler değildir. Aksine okuru düşünmeye, sorgulamaya ve metnin içine girerek anlam katmanlarını keşfetmeye davet eder. Bu yönüyle Şule Gürbüz, okurdan yalnızca bir hikâyeyi takip etmesini değil, aynı zamanda insanın varoluşuna dair sorularla yüzleşmesini de bekler. Onun edebiyatında anlatılan hikâyeler kadar, o hikâyelerin arkasında saklı olan düşünceler de önemlidir.

Şule Gürbüz’ün edebiyatında insanın yalnızlığı, içsel çatışmaları, varoluş sancıları ve ölüm düşüncesi önemli yer tutar. Bu temalar, modern insanın ruhsal dünyasını anlamaya yönelik güçlü bir çabanın ifadesi olarak görülebilir. Özellikle bireyin kendisiyle kurduğu ilişki, Şule Gürbüz’ün metinlerinde merkezî bir mesele hâline gelir. Onun karakterleri çoğu zaman dış dünyanın gürültüsünden uzaklaşarak kendi iç dünyalarıyla hesaplaşan insanlardır. Bu durum, yazarın edebiyatını psikolojik ve felsefi açıdan zenginleştirir.

Türk edebiyatı içinde değerlendirildiğinde Şule Gürbüz’ün popüler edebiyatın dışında, daha çok düşünce ve derinlik eksenli bir çizgide yer aldığı söylenebilir. Tasavvuf, felsefe, müzik ve psikoloji gibi farklı alanları bir araya getiren metinleri, onun entelektüel birikimini ve düşünsel zenginliğini ortaya koyar. Bu nedenle Gürbüz, yalnızca bir romancı ya da şair olarak değil, aynı zamanda insanın varoluşunu anlamaya çalışan bir düşünce yazarı olarak da değerlendirilebilir.

Sonuç olarak Şule Gürbüz, güçlü dili, felsefi derinliği, içe dönük anlatım biçimi ve sıra dışı hayat tarzı ile Türk edebiyatında özgün bir konuma sahiptir. Yazdıkları, yalnızca olay anlatan metinler değil; insanın iç dünyasını, yalnızlığını, zamanla kurduğu ilişkiyi ve varoluş problemlerini anlamaya çalışan düşünsel metinlerdir. Bu yönüyle Şule Gürbüz, çağdaş Türk edebiyatında kendine özgü bir yol açmış ve edebiyatın düşünceyle kurduğu bağı güçlü biçimde hatırlatan önemli yazarlardan biri olarak değerlendirilebilir.

Saygılarımla,

Prof. Dr. Ayhan ERDEM - Köşe Yazarı
aerdem@gazeteankara.com.tr
Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi
Gazete Ankara DHP- www.gazeteankara.com.tr