Hikâye, imparatorluğun son demlerinde, futbolun henüz "ecnebi oyunu" telakki edildiği yıllarda başlar. 1901’de Fatih Hüsnü Kayacan ve arkadaşlarının kurduğu Black Stockings (Siyah Çoraplılar), aslında bir spor kulübünden ziyade, Türk kimliğini baskılar altında yaşatma çabasının sessiz bir feryadıydı. O gün yakılan o cılız ateş, çok geçmeden 1905’te Mekteb-i Sultani’nin koridorlarında Galatasaray’ı, 1907’de ise Kadıköy’ün rüzgârlı sokaklarında Fenerbahçe’yi doğuracaktı.

Pek bilinmez ama bu iki dev, bir vakitler "düşman" değil, kader ortağıydı. Gayrimüslim takımların ligdeki hegemonyasına karşı, milli bir duruş sergilemek adına "Türkkulübü" ismi altında birleşmeyi ciddi ciddi masaya yatırmışlardı. Peki, ne oldu da bu "tek yumruk" ideali gerçekleşemedi?

Cevap, tarihin trajik sayfalarında gizlidir: Balkan Savaşları ve akabinde gelen Cihan Harbi. Vatan savunması öncelik kazanınca, futbolcular kramponlarını çıkarıp postallarını giydiler. O dönemde spor, sahalarda değil, cephelerde bir varoluş mücadelesine dönüştü. Birleşme projesi ise tarihin tozlu raflarında, bir "keşke" olarak kaldı.

Sertleşen rekabetin miladını arıyorsak, takvimleri 23 Şubat 1934 tarihine, Taksim Stadı’na geri sarmalıyız. "Dostluk maçı" diye başlayan müsabaka, bir anda yumrukların ve tekmelerin havada uçuştuğu bir arbedeye sahne oldu. Hakemin maçı tatil etmesiyle sonuçlanan o kavga, iki camia arasındaki o masumiyet döneminin sonu, bugünkü sert rekabetin ise ilk kıvılcımıydı. 1959’da Milli Lig’in kurulmasıyla da bu rekabet, "Türkiye’nin en büyüğü kim?" sorusu etrafında kurumsallaşmış bir hırsa büründü.

Sosyolojik Etiketler ve Gerçekler : Yıllarca sosyologlar bu rekabeti sınıfsal kalıplara sokmaya çalıştılar. Kurthan Fişek gibi kıymetli isimlerin analizlerinde;

·         Galatasaray: Batılılaşmış, aristokrat ve elit kesimin temsilcisi,

·         Fenerbahçe: Yükselen burjuvazinin ve dinamizmin sesi,

·         Beşiktaş :: Semtin ve işçi sınıfının kalbi olarak kodlandı.

Lakin bugün baktığımızda, bu keskin hatların silindiğini görüyoruz. Her iki kulüp de toplumun her katmanından, her mahallesinden milyonları peşinden sürüklüyor.

Dünyadaki pek çok derbinin aksine (Celtic-Rangers’ın mezhep, Real Madrid-Barcelona’nın siyasi kavgaları gibi), bu toprakların rekabeti saf bir sportif başarı arzusuna dayanır. Bu, "en iyi Türk takımı olma" gayesinin asil bir tezahürüdür.

Velhasıl efendim; Fenerbahçe ve Galatasaray, birbirini yok etmek isteyen iki düşman değil, birbirinin varlığıyla devleşen, birbirine muhtaç iki ezeli rakip ve ebedi dosttur. Biri olmadan diğeri hep eksik kalacaktır.

Sonuç ve Değerlendirme

Türk futbolunun iki köklü çınarı Fenerbahçe ve Galatasaray arasındaki rekabet, yüzeyde bir spor müsabakası gibi görünse de derininde tarihsel, kültürel ve toplumsal katmanlar barındıran çok yönlü bir olgudur. Osmanlı’nın son dönemlerinden Cumhuriyet’in modernleşme sürecine uzanan bu hikâye, yalnızca iki kulübün değil, bir toplumun dönüşümünün de aynasıdır.

Başlangıçta ortak idealler etrafında şekillenen bu ilişki, zamanla rekabete evrilmiş; ancak bu rekabet yıkıcı değil, geliştirici bir karakter kazanmıştır. Her iki kulüp de birbirinin varlığıyla büyümüş, başarılarını pekiştirmiş ve Türk futbolunu uluslararası arenada daha görünür kılmıştır. Bu yönüyle söz konusu rekabet, ayrıştıran değil, aksine ortak bir futbol kültürü yaratan dinamik bir güçtür.

Günümüzde sosyolojik kalıpların ötesine geçen bu mücadele, artık toplumun her kesimini kapsayan bir tutkuya dönüşmüştür. Derbiler, yalnızca bir skorun değil; aidiyetin, hafızanın ve kolektif heyecanın yeniden üretildiği anlar haline gelmiştir. Bu nedenle Fenerbahçe-Galatasaray rekabeti, Türk spor tarihinin en kıymetli miraslarından biri olarak varlığını sürdürmeye devam edecektir.

Saygılarımla,

Prof. Dr. Ayhan ERDEM-Köşe Yazarı                                                         
aerdem@gazeteankara.com.tr
Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi
Gazete Ankara DHP – www.gazeteankara.com.tr 
“Türkiye’nin kalbi Ankara’nın sesi”

Halil İbrahim Göker’in eğlenceli anlatımı için: https://www.facebook.com/reel/2016049912638756