Bir milleti geleceğe taşıyan en önemli değerlerden biri ortak tarihidir. Ancak tarih, yalnızca geçmişte yaşananları hatırlamak için değil, geleceği birlikte inşa etmek için de vardır. Türk dünyası, ortak dili, kültürü, medeniyet birikimi ve tarihî bağlarıyla önemli bir potansiyele sahiptir. Bugün asıl mesele, bu büyük mirası çağın gereklerine uygun ekonomik, bilimsel, teknolojik ve siyasi bir güce dönüştürebilmektir.

30 Ekim 2026 tarihinde Ankara'da gerçekleştirilen Türk Devletleri Teşkilatı'nın (TDT) 13. Devlet Başkanları Konseyi Zirvesi, bu açıdan önemli bir dönüm noktasıdır. "Türk Yüzyılı: Dilde, Fikirde, İşte Birlik" temasıyla düzenlenen zirvede kabul edilen 163 maddelik Ankara Bildirisi, Türk devletlerinin ortak gelecek arayışını çok boyutlu bir iş birliği perspektifiyle ortaya koymuştur.

Birliktelikten Stratejik Ortaklığa

1992 yılında başlayan Türk devletleri zirveleri, 2009 yılında Nahçıvan Anlaşması ile kurumsal bir yapıya kavuşmuş, 2021 yılında Türk Devletleri Teşkilatı adını almıştır. Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan'ın tam üyeliğiyle, Macaristan, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve Türkmenistan'ın gözlemci statüsünde yer aldığı teşkilat üyeleriyle birlikte daha geniş bir iş birliği alanı oluşturmuştur.

Bugün TDT'nin önündeki temel hedef, tarihî ve kültürel yakınlığı kalıcı bir siyasi ve ekonomik ortaklığa dönüştürmektir. Çünkü ortak geçmiş, birlikteliğin temelini oluşturur; ancak geleceğin gücü ortak üretim, bilim, teknoloji, ticaret ve kurumsal dayanışmayla inşa edilir.

Ankara Zirvesi'nde Türkiye'nin dönem başkanlığını devralması, bu hedeflerin hayata geçirilmesi bakımından önemli bir sorumluluk üstlenmesi anlamına gelmektedir.

Ekonomik Güç ve Ulaşım Koridorları

Türk dünyasının en önemli avantajlarından biri, Avrupa ile Asya arasındaki stratejik coğrafi konumudur. Orta Koridor, Zengezur Koridoru, Bakü-Tiflis-Kars Demir Yolu ve diğer ulaşım projeleri, yalnızca taşımacılık imkânlarını geliştiren yatırımlar değildir. Bunlar aynı zamanda ticaretin, sanayinin, enerji güvenliğinin ve bölgesel kalkınmanın geleceğini şekillendirecek stratejik bağlantılardır.

Ankara Bildirisi'nde bu projelerin geliştirilmesi, gümrük işlemlerinin kolaylaştırılması ve ülkeler arasındaki ulaşım ağlarının bütünleştirilmesi hedeflenmiştir.

Türk Yatırım Fonu'nun daha etkin kullanılması ve ortak yatırım projelerinin desteklenmesi de ekonomik bütünleşme açısından önemlidir. Özellikle üretim, sanayi, enerji, ulaştırma ve teknoloji alanlarında ortak yatırımların artırılması, teşkilatın ekonomik gücünü belirleyecektir.

Dijital Çağda Türk Dünyası: Yapay Zekâ ve Teknoloji

Günümüzde ülkelerin küresel rekabet gücünü yalnızca doğal kaynakları, nüfusları veya coğrafi konumları belirlemiyor. Bilgi üretme, teknoloji geliştirme, veriyi yönetme, yapay zekâ sistemleri oluşturma ve siber güvenliği sağlama kapasitesi de ülkelerin geleceğini şekillendiriyor.

Bu nedenle Ankara Zirvesi'nde dijitalleşme, yapay zekâ, uzay teknolojileri ve siber güvenlik konularına özel önem verilmesi son derece değerlidir.

Özellikle Oğuz, Kıpçak ve Karluk dil gruplarını kapsayacak büyük bir Türk dili modelinin geliştirilmesi önerisi dikkat çekicidir. Bu girişim, Türk dillerinin dijital dünyada daha güçlü temsil edilmesine, ortak dil teknolojilerinin geliştirilmesine ve yapay zekâ alanında Türk dünyasının kendi bilgi altyapısını oluşturmasına katkı sağlayabilir.

Ortak dijital ticaret platformu, elektronik imzaların karşılıklı tanınması, dijital kamu hizmetlerinin bütünleştirilmesi ve TDT-SAT (Türk devletlerinin ilk ortak uydusu "TDT-SAT" 2027'de uzaya fırlatılacak) ortak uydu  projesi de bu vizyonun önemli parçalarıdır.

Ancak burada önemli bir hususun altını çizmek gerekir: Teknoloji alanında iş birliği yalnızca proje ve protokol düzeyinde kalmamalıdır. Ortak araştırma merkezleri, üniversiteler arası bilimsel ağlar, yapay zekâ laboratuvarları, siber güvenlik merkezleri ve teknoloji geliştirme programları oluşturulmalıdır.

Türk dünyasının geleceğinde en değerli sermaye, yetişmiş insan gücü ve bilimsel bilgi olacaktır.

Ortak Alfabe, Ortak Kültür ve Ortak Gelecek

Birlikteliğin en güçlü unsurlarından biri dildir. Ankara Zirvesi'nde 34 harfli Ortak Türk Alfabesi'nin yaygınlaştırılmasının gündeme gelmesi, kültürel bütünleşme bakımından önemli bir gelişmedir.

Ortak alfabe, farklı coğrafyalarda yaşayan Türk toplulukları arasında iletişimi, eğitim faaliyetlerini, bilimsel yayınları ve kültürel etkileşimi kolaylaştırabilecek stratejik bir adımdır.

Ancak dil birliği yalnızca alfabe ortaklığıyla sınırlı görülmemelidir. Ortak bilimsel terminoloji, dijital içerik üretimi, eğitim materyalleri, akademik değişim programları ve ortak kültür projeleri de bu süreci desteklemelidir.

Çünkü bir medeniyet, yalnızca geçmişte ürettiği eserlerle değil, bugünün dünyasına sunduğu bilgi, fikir ve değerlerle yaşar.

Güvenlik ve Uluslararası Dengeler

Ankara Zirvesi'nde savunma sanayisi, siber güvenlik, terörizm, organize suçlar ve sınır aşan tehditlerle mücadele konularının ele alınması, bölgesel güvenliğin önemini göstermektedir.

Türkiye'de bir TDT Savunma Sanayii Koleji kurulması imkânının araştırılması ve ortak güvenlik mekanizmalarının geliştirilmesi, üye ülkelerin teknik bilgi ve tecrübelerini paylaşmaları açısından değerlidir.

Bununla birlikte zirvede TDT+ yaklaşımının geliştirilmesi ve Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev'in Rusya'nın gözlemci statüsünde teşkilata katılması yönündeki önerisi, teşkilatın gelecekteki uluslararası ilişkiler boyutunu da gündeme taşımıştır.

Bu noktada TDT'nin temel kimliğini ve ortak hedeflerini koruyarak farklı ülkelerle yapıcı ilişkiler geliştirmesi önemlidir. İş birliği alanlarının genişlemesi, teşkilatın uluslararası etkinliğini artırabilir. Ancak bu genişleme, Türk devletleri arasındaki güveni ve ortak iradeyi zayıflatmamalıdır.

Ankara Zirvesi'nin Diplomatik Mesajı

Zirvenin önemli gündemlerinden biri de bölgesel ve uluslararası gelişmeler olmuştur. Gazze'deki insani dram, Filistin meselesi, Kıbrıs Türk halkının hakları ve Suriye'nin toprak bütünlüğü konusunda ortak mesajlar verilmiştir.

Bununla birlikte Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in zirveye katılmaması ve ülkesinin Dışişleri Bakanı tarafından temsil edilmesi, Türkiye-Azerbaycan ilişkilerindeki diplomatik hassasiyetleri gündeme getirmiştir.

Türk dünyasının geleceği açısından bu tür gelişmeler dikkatle değerlendirilmelidir. Çünkü güçlü bir teşkilatın en önemli dayanağı, üyeleri arasındaki karşılıklı güven ve dayanışmadır. Ortak hedefler, ikili anlaşmazlıkların önüne geçebilmeli; sorunlar diyalog ve diplomasi yoluyla çözülebilmelidir.

Sonuç ve Değerlendirme
Türk Yüzyılı Söylemden Eyleme Dönüşmeli!

Ankara Zirvesi, Türk Devletleri Teşkilatı'nın geleceğine ilişkin önemli bir vizyon ortaya koymuştur. Ancak 163 maddelik bir bildirinin tarihî değer kazanması, içerdiği kararların ne kadarının hayata geçirildiğiyle ölçülecektir.

Türkiye'nin dönem başkanlığında öncelik; ortak ekonomik projelerin hızlandırılması, bilim ve teknoloji yatırımlarının artırılması, yapay zekâ ve dijital altyapıların geliştirilmesi, üniversiteler arasındaki iş birliğinin güçlendirilmesi ve ortak güvenlik mekanizmalarının somutlaştırılması olmalıdır.

Özellikle gençlerin eğitim, bilim, girişimcilik ve teknoloji alanlarında ortak projeler etrafında buluşturulması, Türk dünyasının uzun vadeli geleceği açısından büyük önem taşımaktadır.

Unutulmamalıdır ki birlikte konuşmak birlik değildir; birlikte üretmek, birlikte geliştirmek, birlikte karar almak ve gerektiğinde ortak sorumluluk üstlenmek gerçek birliktir.

Türk dünyasının tarihî birikimi, coğrafi avantajları, genç nüfusu, enerji kaynakları ve bilimsel potansiyeli doğru değerlendirildiğinde çok önemli bir küresel iş birliği alanı ortaya çıkacaktır.

Geleceğin dünyasında söz sahibi olmak isteyen toplumlar, yalnızca geçmişleriyle övünmekle yetinemez; bilgi üretmek, teknoloji geliştirmek, ekonomik değer oluşturmak ve insanlığa katkı sunmak zorundadır.

Türk Yüzyılı'nın Gerçek Anlamı Da Budur: Dilde Birlik, Fikirde Ortaklık, İşte Dayanışma ve Bilimde Öncülük.

Türk dünyası için artık mesele, ortak bir geçmişe sahip olmak değil, ortak bir geleceği birlikte kurabilmektir.

Saygılarımla.

Prof. Dr. Ayhan ERDEM
Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi
aerdem@gazeteankara.com.tr
Gazete Ankara DHP-Köşe Yazarı
“Türkiye’nin kalbi Ankara’nın sesi”