Değerli okuyucular,

Bazı tarihler vardır; takvim yapraklarında bir gün olarak görünür ama milletlerin hafızasında bir ömür boyunca yaşamaya devam eder. 13 Ekim 1923, işte böyle bir tarihtir. O gün Ankara, Türkiye Cumhuriyeti’nin başkenti olarak ilan edilirken yalnızca bir şehrin statüsü değişmedi; bir milletin geleceğe bakışı, yönetim anlayışı ve devlet tasavvuru da tarih sahnesinde yeni bir anlam kazandı.

Bugün Ankara’nın başkent oluşunun 103. yıl dönümünü kutlarken kendimize şu soruyu sormalıyız: Bir şehri başkent yapan yalnızca coğrafi konumu, yolları ve binaları mıdır? Yoksa o şehri asıl başkent yapan, uğruna verilen mücadele, dökülen gözyaşları, taşınan umutlar ve bir milletin ortak kaderi midir?

Ankara’nın hikâyesi, bu sorunun cevabını bütün açıklığıyla ortaya koymaktadır.

Bir Bozkır Şehrinden Millî Mücadele’nin Kalbine

1919 yılı… Osmanlı Devleti, tarihinin en ağır dönemlerinden birini yaşıyordu. Anadolu işgal tehdidi altındaydı. Milletin geleceği belirsiz, umutları yaralıydı. Ancak bütün bu karanlığın içinde, bağımsızlık inancını kaybetmeyen bir millet vardı.

Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve silah arkadaşlarının öncülüğünde başlayan Millî Mücadele, yalnızca cephelerde yürütülen bir savaş değildi. Bu mücadele, bir milletin onurunu koruma, kendi geleceğine sahip çıkma ve bağımsız yaşama kararlılığının ifadesiydi.

27 Aralık 1919’da Mustafa Kemal Paşa ve Temsil Heyeti’nin Ankara’ya gelişi, şehrin kaderini değiştiren önemli bir dönüm noktası oldu. Ankara, kısa sürede Millî Mücadele’nin yönetim merkezi hâline geldi. 23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin burada açılmasıyla millet iradesi, tarihimizin en zor günlerinde kendi sözünü söylemeye başladı.

O gün Meclis’in açıldığı Ankara’da yalnızca bir yönetim organı kurulmadı; egemenliğin millete ait olduğu yeni bir devlet anlayışının temelleri atıldı.

Ankara’nın sokaklarında cephelerden gelen haberler konuşuluyor, Meclis’te bağımsızlığın geleceği tartışılıyor, Anadolu insanı ise yokluk içinde var olma mücadelesi veriyordu. Her türlü imkânsızlığa rağmen Ankara, umudun ve direnişin merkeziydi.

Belki de bu nedenle Ankara’nın başkent oluşunu anlamak için yalnızca 13 Ekim 1923 tarihine bakmak yetmez. O tarihin arkasında Sakarya’nın direnişi, Büyük Taarruz’un kararlılığı, cephelerde can veren kahramanlar ve vatanın geleceği için fedakârlık gösteren milyonlarca insan vardır.

13 Ekim 1923: Tarihe Geçen Bir Karar

Millî Mücadele’nin zaferle sonuçlanmasının ardından Türkiye, yeni bir devlet düzeni kurma aşamasına geçti. Lozan Barış Antlaşması’nın imzalanması ve İtilaf Devletleri’nin İstanbul’dan çekilmesiyle birlikte, yeni devletin yönetim merkezinin neresi olacağı konusu yeniden gündeme geldi.

İstanbul’un tarihî ve kültürel ağırlığı tartışmasızdı. Ancak yeni devletin ihtiyaçları, güvenlik koşulları ve Millî Mücadele sırasında oluşan siyasi gerçeklik, farklı bir tercihi gerekli kılıyordu.

Ankara, Anadolu’nun merkezindeki konumu, savunma bakımından elverişliliği ve demiryolu bağlantılarıyla önemli avantajlara sahipti. Dahası, millet iradesini temsil eden Türkiye Büyük Millet Meclisi zaten burada çalışıyor, yeni devletin yönetimi buradan yürütülüyordu.

İsmet Paşa ve arkadaşlarının hazırladığı tek maddelik kanun teklifi, 9 Ekim 1923’te Meclis’e sunuldu. Türkiye Büyük Millet Meclisi, 13 Ekim 1923’te bu teklifi kabul ederek Ankara’yı Türkiye Devleti’nin başkenti ilan etti.

Kanunun yalın hükmü, “Türkiye Devleti’nin makarr-ı idaresi Ankara şehridir” ifadesiyle tarihe geçti.

Bu karar, yalnızca idari bir düzenleme değildi. Aynı zamanda Millî Mücadele boyunca şekillenen yeni devlet anlayışının resmî bir ifadesiydi. Ankara’nın fiilen üstlendiği merkezî rol, böylece hukuken de tescillenmiş oldu.

Üstelik bu kararın ardından yalnızca 16 gün geçti ve 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edildi.

Bu iki tarih arasındaki yakınlık, tarihimizin akışı içinde son derece anlamlıdır. Ankara’nın başkent ilan edilmesi, Cumhuriyet’in ilanına giden yolda atılan en önemli adımlardan biri oldu.

Ankara’nın Taşlarında Bir Milletin Hafızası Var

Ankara’yı yalnızca kamu kurumlarının, bakanlıkların, üniversitelerin ve diplomatik temsilciliklerin bulunduğu bir şehir olarak görmek, onun tarihî anlamını eksik değerlendirmek olur.

Ankara; bağımsızlık kararlarının alındığı, millet iradesinin kurumsallaştığı, yeni bir devletin geleceğinin şekillendiği şehirdir.

Bu şehir, yokluk içinde verilen mücadelenin nasıl büyük bir umuda dönüşebileceğini gösterir. Anadolu’nun mütevazı bir şehri, milletin kararlılığıyla bir devletin kalbi hâline gelmiştir.

Ankara Kalesi’nden Ulus’a, ilk Meclis binasından Cumhuriyet’in simge yapılarına uzanan tarihî çizgi, bize yalnızca geçmişi anlatmaz. Aynı zamanda bağımsızlığın hangi bedellerle kazanıldığını ve geleceğin hangi sorumluluklarla taşınması gerektiğini hatırlatır.

Bir düşünelim: Bugün rahatlıkla kullandığımız kurumların, özgürce tartışabildiğimiz fikirlerin ve kendi geleceğimizi belirleme imkânının arkasında ne büyük mücadeleler vardır!

Bu nedenle Ankara’nın başkent oluşunu kutlamak, yalnızca geçmişte alınmış bir kararı anmak değildir. Aynı zamanda o kararı anlamak, onun taşıdığı sorumluluğu üstlenmek ve gelecek kuşaklara aktarmaktır.

Başkent Olmak, Geleceğe Karşı Sorumluluk Taşımaktır

Bir şehrin başkent olması, ona yalnızca siyasi ve idari bir görev yüklemez. Aynı zamanda o şehre ülkenin geleceğine yön verme sorumluluğu da verir.

Ankara bugün Türkiye’nin yönetim merkezi olmanın ötesinde; üniversiteleriyle bilginin, bilim kurumlarıyla araştırmanın, kamu kurumlarıyla devlet geleneğinin ve genç nüfusuyla geleceğin önemli merkezlerinden biridir.

Ancak başkent olmanın gerçek anlamı, yalnızca büyük binalar inşa etmekte, yeni yollar açmakta veya nüfusu artırmakta aranamaz. Asıl mesele; insanı merkeze alan, bilimi ve eğitimi önceleyen, kültürel mirasını koruyan, çevreye duyarlı ve yaşanabilir bir şehir anlayışını geliştirmektir.

Ankara’nın tarihî kimliği ile çağdaş dünyanın ihtiyaçlarını buluşturmak, bu şehri gelecek kuşaklara daha güçlü biçimde bırakmak hepimizin sorumluluğudur.

Özellikle üniversitelerimizin, bilim insanlarımızın, araştırmacılarımızın ve gençlerimizin bu süreçte üstleneceği rol son derece önemlidir. Çünkü Millî Mücadele’nin karargâhı olan Ankara, bugün de bilgi üretiminin, teknolojik gelişmenin ve toplumsal ilerlemenin merkezlerinden biri olmalıdır.

Dün bağımsızlık mücadelesine öncülük eden Ankara’nın, bugün bilim ve teknoloji alanında Türkiye’nin öncü şehirlerinden biri olması, tarihî mirasımızın doğal bir devamıdır.

Geçmişte vatanın bağımsızlığı için gösterilen kararlılığı, bugün eğitimde, bilimde, sanayide, dijital dönüşümde ve insan yetiştirmede göstermek zorundayız. Çünkü bağımsızlığın kalıcı olması, yalnızca siyasi iradeyle değil; bilgiyle, üretimle, liyakatle ve güçlü kurumlarla mümkündür.

Bir Başkentten Daha Fazlası: Ortak Hafızamız

Ankara denildiğinde aklımıza yalnızca devlet kurumları gelmemelidir. Bu şehir, Anadolu insanının fedakârlığını, Kurtuluş Savaşı’nın inancını, Cumhuriyet’in kuruluş heyecanını ve geleceğe duyulan güveni de temsil eder.

Ankara’nın başkent oluşu, İstanbul’un tarihî değerini azaltan bir tercih değil; yeni Türk devletinin ihtiyaçları doğrultusunda şekillenen tarihî ve stratejik bir karardır. İstanbul geçmişimizin büyük mirasını taşırken Ankara, Millî Mücadele’nin içinden doğan yeni devletin ve Cumhuriyet’in simgesi olmuştur.

Bu iki şehrin taşıdığı tarihî değerler birbirini tamamlar. Biri asırlara yayılan medeniyet birikimimizi, diğeri ise bağımsızlık irademizle kurduğumuz yeni devletin doğuşunu hatırlatır.

Bugün Ankara’nın caddelerinde yürürken, üniversitelerinde gençlerin geleceğe hazırlandığını görürken veya Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin önünden geçerken bir an durup düşünmeliyiz: Bu şehir, hangi umutların ve hangi fedakârlıkların üzerine kuruldu?

Belki de 13 Ekim’in bize bıraktığı en önemli duygu budur: Sahip olduğumuz değerlerin kıymetini bilmek ve onları korumak.

Çünkü tarih, yalnızca geçmişte yaşananları anlatan bir hafıza değildir. Aynı zamanda geleceğe karşı sorumluluklarımızı hatırlatan bir vicdandır.

Sonuç ve Değerlendirme

Ankara’nın 13 Ekim 1923’te başkent ilan edilmesi, yalnızca bir yönetim merkezinin belirlenmesi değil, bağımsızlık mücadelesiyle doğan yeni Türk devletinin geleceğe yönelişinin de tarihî simgesidir. Millî Mücadele’nin karargâhı olan Ankara, millet iradesinin güç kazandığı ve Cumhuriyet’e giden yolun şekillendiği önemli bir merkezdir. Aradan geçen 103 yıl, bu kararın siyasi, stratejik ve tarihî önemini daha da belirgin hâle getirmektedir.

Bugün Ankara’nın başkent oluşunu anmak, geçmişin başarılarıyla gururlanmanın ötesinde, Cumhuriyet’in temel değerlerini yaşatma sorumluluğunu da üstlenmek demektir. Bilimi, eğitimi, adaleti, liyakati, üretimi ve demokratik değerleri güçlendirmek; bu büyük mirası gelecek kuşaklara aktarmanın en önemli yollarıdır. Çünkü bir başkentin gerçek büyüklüğü, yalnızca sahip olduğu binalarla ve kurumlarla değil, yetiştirdiği insanlarla, yaşattığı değerlerle ve ülkenin geleceğine kattığı güçle ölçülür.

Ankara’nın bozkırdan başkente uzanan hikâyesi, en zor şartlarda bile inanç, kararlılık ve ortak bir ülküyle büyük hedeflere ulaşılabileceğinin göstergesidir. Bu tarihî mirasa sahip çıkmak, geçmişi hatırlamakla yetinmeyip onu geleceği aydınlatan bir rehbere dönüştürmeyi gerektirir. Cumhuriyet’in bize yüklediği sorumluluk; aklı ve bilimi esas alan, özgür düşünceyi destekleyen, adaleti ve insan onurunu koruyan, üreten ve gelişen bir Türkiye’yi hep birlikte inşa etmektir.

Dileğimiz; Ankara’nın yalnızca Türkiye’nin yönetim merkezi olarak değil, aynı zamanda bilimin, aklın, kültürün, özgürlüğün ve çağdaşlığın ışığını taşıyan bir şehir olarak gelişmeye devam etmesidir. Çünkü Ankara’nın aydınlığı, yalnızca bir şehrin değil, Cumhuriyet’in geleceğinin de aydınlığıdır.

Ankara, dün bağımsızlığın karargâhıydı; bugün Cumhuriyet’in kalbidir. Yarın ise bilimle, akılla ve özgür düşünceyle aydınlanan Türkiye’nin güçlü ufku olmalıdır.

Gazi Mustafa Kemal Atatürk başta olmak üzere Millî Mücadele’nin bütün kahramanlarını, Türkiye Büyük Millet Meclisinin kurucu üyelerini, vatan uğruna can veren aziz şehitlerimizi ve fedakârlıklarıyla tarihimize iz bırakan gazilerimizi rahmet, minnet ve saygıyla anıyorum.

Ankara’nın başkent oluşunun 103. yıl dönümü kutlu olsun!

Saygılarımla.

Prof. Dr. Ayhan ERDEM
Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi
aerdem@gazeteankara.com.tr
Gazete Ankara DHP-Köşe Yazarı
“Türkiye’nin kalbi Ankara’nın sesi”