Peygamber Efendimiz, Hz. Muhammed’in (s.a.v.) o kutlu vakitte insanlığa hitap eden sözleri, sıradan bir veda konuşmasının çok ötesindedir. Bu sözler, bir peygamberin dünyadan ayrılırken ümmetine bıraktığı son nasihat olmanın yanında; adaletin, merhametin, eşitliğin ve insan kalbine kazınmış ebedî ve onurlu bir çağrıdır. Her kelimesi, yalnızca o günün insanlarına değil, kıyamete kadar gelecek bütün insanlığa uzanan bir ışık, bir rehber ve kutsal bir emanettir.

O gün güneş, sadece Mekke’nin taşlarına değil, insanlığın vicdanını da ısıtıyordu. Kalabalık sessizdi; fakat bu sessizlik bir boşluk değil, derin bir teslimiyetin ifadesiydi. Çünkü söylenen her cümle, kalplere işleyen bir uyarı ve ruhlara dokunan bir merhamet çağrısıydı.

“Kanlarınız, mallarınız ve onurlarınız kutsaldır…” ifadesiyle aslında yalnızca bir hukuk ilkesi değil, insanın insana emanet olduğu hakikati ilan ediliyordu. Bu söz, yüzyıllar sonra ortaya çıkacak insan hakları metinlerinin çok ötesinde bir derinlik taşımaktadır. Çünkü burada hukuk, kâğıtta değil, doğrudan insanın kalbinde başlıyordu.

Faizin kaldırılması, zulmün reddi ve haksız kazancın yasaklanması; yalnızca ekonomik düzenlemeler değil, insanın insana yük olmaması gerektiğini haykıran ahlaki bir çağrıydı. Veda Hutbesi’nde ekonomi bile vicdanla baş başa konuşuyordu.

Kadınlara dair ifadeler, dönemin toplumsal yapısı içinde aileyi koruyan bir sorumluluk bilinci taşırken; insan ilişkilerinin adalet ve merhamet temelinde sürdürülmesi gerektiğini hatırlatıyordu. Her hak, aynı zamanda bir sorumluluğun gölgesinde anlam kazanıyordu.

En çarpıcı mesajlardan biri ise ırk, renk ve soy üstünlüğünün reddedilmesiydi. İnsanlığın en eski yaralarından biri olan ayrımcılık, Arafat Dağı’nın sessizliğinde sarsılıyordu. Üstünlük ancak takva ile yani Allah’a yakınlıkla ölçülüyordu.

Hz. Muhammed’in (s.a.v.) defalarca “Tebliğ ettim mi-Şahit misiniz?” diye sorması, aslında bu mesajların yalnızca duyurulmadığını, aynı zamanda insanlığa emanet edildiğini göstermektedir. Çünkü bu sözler yalnızca dinlenmek için değil, yaşanmak ve taşınmak için söylenmiştir.

Bugün modern dünyanın karmaşasında yönünü kaybeden insanlık, hâlâ o sesin izini sürmektedir. Adaletin, merhametin ve eşitliğin kaybolan izleri yeniden aranırken, Veda Hutbesi her çağda insanı kendi özüne çağıran bir pusula gibi varlığını sürdürmektedir.

Sonuç ve Değerlendirme

Veda Hutbesi, yalnızca İslam tarihinin bir dönüm noktası değil, aynı zamanda insanlık tarihinin en güçlü ahlaki bildirgelerinden biridir. En temel özelliği, insanı merkeze almasıdır. Bireyin onurunu, toplumun adaletini ve insan ilişkilerinin ahlaki sınırlarını bütüncül bir şekilde ele alması, onu evrensel bir metin haline getirmiştir.

Günümüz dünyasında yaşanan adaletsizlikler, eşitsizlikler ve vicdani aşınmalar dikkate alındığında, Veda Hutbesi’nin mesajları hâlâ canlılığını korumaktadır. Çünkü bu metin, yalnızca bir döneme değil, insanlığın tamamına seslenmektedir.

Sonuç olarak Veda Hutbesi, geçmişten gelen bir ses değil; geleceğe yön veren bir vicdan çağrısıdır. Zaman değişse de bu çağrının istikameti değişmez; çünkü o, insanı insana, toplumu adalete ve bireyi sorumluluğa davet eden evrensel bir hakikat olarak varlığını sürdürmektedir.

Saygılarımla,

Prof. Dr. Ayhan ERDEM
Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi
aerdem@gazeteankara.com.tr
Gazete Ankara DHP-Köşe Yazarı
“Türkiye’nin kalbi Ankara’nın sesi”