Yirmi iki yıl sonra yeniden NATO Zirvesi'ne ev sahipliği yapan Türkiye, yalnızca başarılı bir organizasyon gerçekleştirmemiş; aynı zamanda uluslararası sistemdeki ağırlığını ve stratejik önemini bir kez daha ortaya koymuştur. Zirve boyunca verilen mesajlar dikkatle incelendiğinde, aslında dünyanın yeni bir güvenlik düzenine doğru hızla ilerlediği açıkça görülmektedir.

Soğuk Savaş yıllarında NATO'nun temel varlık nedeni Sovyetler Birliği'ni çevrelemekti. Bugün ise tehdit algısı tamamen değişmiştir. Artık yalnızca konvansiyonel ordular değil; siber saldırılar, yapay zekâ destekli savaş sistemleri, insansız hava araçları, enerji güvenliği, kritik altyapılar ve hibrit tehditler de uluslararası güvenliğin temel unsurları arasında yer almaktadır. Sonuç bildirgesinde vurgulanan "360 derece güvenlik yaklaşımı" işte bu değişimin en somut ifadesidir.

Zirvenin dikkat çeken bir diğer yönü ise Avrupa'nın güvenlik mimarisinde üstlenmeye başladığı yeni sorumluluktur. Uzun yıllardır ABD'nin NATO içerisindeki yük paylaşımını eleştirdiği bilinmektedir. Savunma harcamalarının millî gelirin yüzde beşine çıkarılması hedefi yalnızca bütçesel bir düzenleme değildir; aynı zamanda Avrupa'nın kendi güvenliğinde daha fazla sorumluluk üstlenmeye hazırlandığının ilanıdır. Bu durum, NATO'nun geleceğinde Avrupa'nın daha etkin, ABD'nin ise daha seçici bir rol üstleneceğinin işaretlerini vermektedir.

Türkiye açısından zirvenin en önemli kazanımı ise savunma sanayii alanındaki yükselen konumunun uluslararası düzeyde kabul görmesidir. Bir zamanlar savunma ihtiyaçlarının önemli bölümünü dışarıdan karşılayan Türkiye, bugün insansız hava araçlarından elektronik harp sistemlerine, füze teknolojilerinden deniz platformlarına kadar geniş bir yelpazede üretim gerçekleştiren ve bunları dost ülkelere ihraç eden önemli bir aktör hâline gelmiştir. Savunma artık yalnızca güvenlik meselesi değil; teknoloji üretiminin, ekonomik kalkınmanın ve diplomatik etkinliğin de temel araçlarından biridir.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın zirve boyunca verdiği mesajlarda dikkat çeken bir başka unsur ise denge politikasıdır. Türkiye, Ukrayna'nın toprak bütünlüğünü desteklerken Rusya ile diyalog kanallarını açık tutmaya devam etmektedir. Gazze konusunda iki devletli çözümü savunurken, İran krizinde de diplomatik yöntemlerin önemine vurgu yapmaktadır. Günümüzün çok kutuplu dünyasında dış politikanın başarısı yalnızca güçlü olmakla değil, farklı aktörlerle aynı anda konuşabilme kabiliyetiyle ölçülmektedir. Türkiye'nin son yıllarda geliştirdiği çok yönlü diplomasi anlayışı da tam olarak bu zeminde anlam kazanmaktadır.

Zirvenin satır aralarında dikkat çeken en önemli gelişmelerden biri de İran ekseninde yaşanan gerilimdir. ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik sert açıklamaları, Hürmüz Boğazı'nın güvenliği, nükleer faaliyetler ve Orta Doğu'daki gelişmeler birlikte değerlendirildiğinde, küresel güvenlik gündeminin önümüzdeki dönemde yalnızca Ukrayna-Rusya savaşıyla sınırlı kalmayacağı anlaşılmaktadır. Ortadoğu, enerji koridorları ve deniz ticaret yolları yeniden büyük güç rekabetinin merkezine yerleşmektedir.

Diğer taraftan NATO içinde tam bir görüş birliğinin bulunduğunu söylemek de mümkün değildir. ABD ile bazı Avrupa ülkeleri arasında savunma harcamaları, İran politikası, Grönland meselesi ve ticaret ilişkileri konusunda yaşanan görüş ayrılıkları, ittifakın geleceğinde zaman zaman farklı yaklaşımların ortaya çıkabileceğini göstermektedir. Ancak buna rağmen ortak güvenlik anlayışı korunmaya çalışılmaktadır.

Türkiye'nin jeopolitik konumu ise bütün bu gelişmeler ışığında daha da önem kazanmaktadır. Karadeniz'den Akdeniz'e, Kafkasya'dan Orta Doğu'ya uzanan geniş coğrafyada güvenlik, enerji, göç, ticaret ve lojistik koridorlarının kesişim noktasında bulunan Türkiye, yalnızca bölgesel değil, küresel güvenlik denkleminin de vazgeçilmez aktörlerinden biri hâline gelmiştir. Bu gerçek, Ankara'da gerçekleştirilen zirve boyunca yapılan ikili görüşmelerde ve verilen mesajlarda açıkça hissedilmiştir.

Ankara NATO Zirvesi'nin en önemli sonucu belki de yeni dünya düzeninin artık tek merkezli olmayacağının güçlü biçimde ortaya konulmasıdır. Savunma sanayiinin ekonomiyi şekillendirdiği, teknolojinin güvenlik politikalarının merkezine yerleştiği, diplomatik etkinliğin askerî güç kadar belirleyici olduğu yeni bir döneme giriyoruz. Böyle bir süreçte Türkiye'nin sahip olduğu stratejik coğrafya, gelişen savunma sanayii ve çok boyutlu dış politika anlayışı, ülkemizi yalnızca gelişmeleri izleyen değil, gelişmeleri yönlendiren ülkeler arasına taşımaktadır.

Bugün Ankara'da atılan adımlar, yalnızca bugünün güvenlik sorunlarına çözüm arayışı değildir. Aynı zamanda önümüzdeki on yılların uluslararası siyasetini şekillendirecek yeni güç dengelerinin de habercisidir. Türkiye'nin bu süreçte sergileyeceği akılcı, dengeli ve vizyoner politika, yalnızca kendi güvenliğimiz açısından değil; bölgemizin ve küresel barışın geleceği bakımından da belirleyici olacaktır.

Sonuç ve Değerlendirme

Ankara'da gerçekleştirilen NATO Zirvesi, yalnızca diplomatik temasların yürütüldüğü uluslararası bir toplantı olmanın ötesinde, küresel güvenlik mimarisinin yeniden şekillendiği tarihî bir dönüm noktası olarak değerlendirilmelidir. Zirvede alınan kararlar ve liderlerin verdikleri mesajlar, uluslararası sistemin artık tek kutuplu yapıdan uzaklaşarak çok merkezli ve çok aktörlü yeni bir güvenlik anlayışına doğru evrildiğini göstermektedir.

Savunma harcamalarının artırılması, ortak üretim kapasitesinin geliştirilmesi, yapay zekâ, siber güvenlik, insansız sistemler ve hibrit tehditlere yönelik yeni stratejilerin benimsenmesi, önümüzdeki yıllarda güvenlik politikalarının klasik askerî yaklaşımların ötesine geçeceğini açıkça ortaya koymaktadır. Bu süreçte Türkiye; sahip olduğu jeostratejik konumu, gelişen savunma sanayii, diplomatik etkinliği ve kriz yönetimindeki tecrübesiyle NATO'nun ve bölgesel güvenlik mimarisinin vazgeçilmez aktörlerinden biri olduğunu bir kez daha göstermiştir.

Öte yandan zirve, küresel güç rekabetinin önümüzdeki dönemde daha da sertleşeceğine işaret etmektedir. Rusya-Ukrayna Savaşı'nın devam etmesi, Orta Doğu'daki kırılgan yapı, İran eksenli gelişmeler, enerji güvenliği ve yeni teknoloji rekabeti uluslararası sistemin uzun süre belirsizlikler içinde yol alacağını göstermektedir. Böyle bir ortamda Türkiye'nin dengeli, ilkeli ve çok boyutlu dış politika anlayışını sürdürmesi, millî çıkarlarını korurken aynı zamanda bölgesel barışa katkı sunması büyük önem taşımaktadır.

Sonuç olarak Ankara NATO Zirvesi, sadece bugünün sorunlarını ele alan bir toplantı değil; geleceğin dünya düzenine ilişkin önemli ipuçları veren stratejik bir buluşma olmuştur. Türkiye ise bu yeni dönemde gelişmeleri uzaktan izleyen değil, karar süreçlerine yön veren, çözüm üreten ve küresel diplomaside ağırlığı giderek artan ülkeler arasında yer alma iddiasını güçlü biçimde ortaya koymuştur.

Saygılarımla,

Prof. Dr. Ayhan ERDEM
Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi
aerdem@gazeteankara.com.tr
Gazete Ankara DHP-Köşe Yazarı
“Türkiye’nin kalbi Ankara’nın sesi”