Bir zamanlar yemyeşil, ucu bucağı görünmeyen bir ormanda; sistemin "örnek vatandaşı" bir karınca ile mahallenin "kendi hâlinde marjinali" bir ağustos böceği yaşarmış.

Yaz gelir gelmez karınca, sabahın ilk ışıklarıyla sahaya inermiş. Kendi ağırlığının dört-beş katı olan bir buğday tanesini oradan alıp buraya, bir tohumu oradan alıp şuraya taşır dururmuş. Ne "Nasılsın?" diyen olurmuş ne de mesai saatlerini, sosyal haklarını soran... Çünkü sistemde "çalışkan olmak" zaten onun varsayılan ayarıymış. Ebeveynler çocuklarına karıncanın yuvasını gösterir, o meşhur doktrini fısıldarmış:

"Bak evladım, karınca gibi ol. Hiç durmadan çalış. Sorgulama, yorulma, dinlenme. Sadece üret!"

Karınca ise bu bedava övgülerle gururlanır, "Geleceğimi garantiye alıyorum," avuntusuyla belini doğrultmadan yük taşımaya devam edermiş.

Ormanın biraz ilerisinde ise ağustos böceği takılırmış. Sabah uyanınca sazını eline alır, serin bir meşe gölgesinde tınlatmaya başlarmış. Kelebekler etrafında döner, kuşlar vokal yapar, tavşanlar ritim tutarmış.

Elbette ormanın "kurumsal ve ciddi" sakinleri bu durumdan aşırı rahatsızmış. "Şuna bakın!" dermiş tilki, "Gündüz vakti yatıp müzik yapıyor. Üretim yok, katma değer yok, orman ekonomisine hiçbir katkısı yok!"

Oysa aynı hayvanlar, akşam olunca gizlice ağustos böceğinin akustik performansına gider, en ön sıradan yer kapar ve şarkı bitince "Bir daha! Bir daha!" diye bağırıverirmiş. Ertesi sabah ise kaldıkları yerden devam ederlermiş: "Canım, sanat da karın doyurmaz ki!"

Yaz bitmiş, sonbahar geçmiş ve kış, dondurucu soğuğuyla kapıya dayanmış.

Karınca, kilit üstüne kilit vurduğu deposunun kapısını açmış. Aylar süren bel fıtığının, dökülen alın terinin karşılığı olan erzak çuvalları karşısındaymış. Tam tamına hak edilmiş bir gururla arkasına yaslanacakken... Kapı çalınmış.

Karşısında ağustos böceği... Üşümüş, acıkmış, perişan bir hâlde.

Karınca, Ezop'un klasik kurgusundaki rolünü ezbere bildiği için hemen o tarihi pozu kesmiş, derin bir nefes alıp sormuş:

– Yaz boyunca ne yaptın?

– Şarkı söyledim...

– O zaman git kışın da oyna!

Karınca kapıyı tam ağustos böceğinin yüzüne kapatacakken... Cebindeki telefon titremiş. Bir bildirim:

Spotify: Ağustos Böceği’nin "Yaz Havası" adlı yeni single'ı 48 milyon dinlenmeye ulaştı!

Karınca duraksamış. Bir bildirim daha:

Billboard: Uluslararası Orman Müzik Ödülleri: 'Yılın En İyi Çıkış Yapan Sanatçısı' Ağustos Böceği!

Bir tane daha:

Forbes: Ağustos Böceği, küresel bir içecek markasıyla milyon dolarlık reklam anlaşmasına imza attı.

Karınca bir elindeki telefonun ışıldayan ekranına bakmış, bir de nem kokan depodaki buğday çuvallarına... Sonra tekrar ekrana, sonra yine çuvallara... Hayatında ilk kez zihninde o tehlikeli soru belirmiş: "Acaba ben yanlış sektörde miyim?"

Bahar geldiğinde ormandaki güç dengeleri tamamen değişmiş. Ağustos böceği, ormanın amfi tiyatrosunda kapalı gişe konserler veriyor, biletler karaborsada tükeniyormuş. Sosyal medyada milyonlarca takipçisi varmış; attığı her tweet, söylediği her aforizma felsefe dersi niyetine paylaşılıyormuş.

Bir gün canlı yayında, arka fonda loş bir ışıkla şöyle demiş:

"Hayat çok kısa arkadaşlar... Anda kalın. Evrene pozitif enerji gönderin, o size geri döner."

Altında yüz binlerce yorum:

-"Ufkum açıldı üstad!"

-"Hayatımı değiştiren konuşma..."

-"Ne kadar derin bir ruh!"

Karınca ise hâlâ sabahın altısında kalkıp aynı buğdayı taşımaya devam edermiş. Üstelik artık depoladığı yiyeceklerin önemli bir kısmı yeni düzenlemelere takılıyormuş.

Muhasebeci sincap gelip kapısını çalmış:

-         Stoklama Vergisi.

Arkasından bir diğeri:

-         Lojistik ve Yolu Aşındırma Payı.

Bir diğeri:

- Yıllık Çalışma Ruhsatı Yenileme Harcı.

Karınca ince bir hesap yapmış: Kış boyunca canını dişine takarak biriktirdiği erzakın yarısı resmi kesintilere gitmiş! Ağustos böceği ise kültür-sanat fonundan "Sanata Destek Teşviki" alıp vergiden muaf tutulmuş.

Bir gün ormanda devasa bir "Başarı Zirvesi" düzenlenmiş. Konuşmacı olarak karınca da davet edilmiş, ağustos böceği de.

Karıncaya sunum yapması için 5 dakika süre verilmiş. Sahneye çıkmış; "Sürdürülebilir Çalışma Disiplini ve Üretim Stratejileri" başlıklı sunumunu anlatmış. Salonda tek bir alkış kopmamış; çünkü herkes o sırada telefonundan Reels izliyormuş!

Sonra sahneye ağustos böceği çıkmış. Sis makineleri, dumanlar, strobe ışıkları... Sunucu coşkuyla bağırmış: "Ve şimdi... Alkışlarınızla ilham veren yaşam koçu, içerik üreticisi, vizyoner girişimci ve ormanın marka yüzü: AĞUSTOS BÖCEĞİ!"

On bin kişilik salon ayağa kalkmış, çığlık çığlığa... Ağustos böceği mikrofona yaklaşmış, derin bir sessizlik yaratmış ve fısıldamış: "Başarının tek bir sırrı var... Sadece 'kendiniz' olun."

Salon yıkılmış. Ayakta alkışlar, gözyaşları... Karınca ise kenarda durup yıllardır zaten "kendisi" olduğunu, ama bunun kimsenin umurunda olmadığını ilk kez o an idrak etmiş.

Ezop Bugün Yaşasaydı...

Aradan yıllar geçmiş.

Okullarda hâlâ aynı masal okutulmaya devam ediyormuş. Çocuklara yine karınca örnek gösteriliyor; fakat teneffüs zili çalar çalmaz herkes ağustos böceğinin şarkılarını mırıldanıyormuş.

İş ilanlarında "Karınca gibi aidiyet hissedecek, esnek çalışma saatlerine uyum sağlayacak personel" aranıyor; reklamlarda ise ağustos böceği oynatılıyormuş. Toplantıların sunumunu karınca hazırlıyor, sunumu ağustos böceği yapıyor, primleri ise yönetim alıyormuş…

Bir gün bilge baykuş orman meydanına inip herkesi toplamış. Herkes yine karıncanın övüleceğini sanırken baykuş acı acı tebessüm etmiş: "Siz bu hikâyeyi nesillerdir çok yanlış anladınız..."

Herkes şaşkınlıkla bakışmış. Baykuş devam etmiş: "Karınca size çalışmayı öğretti; ağustos böceği ise ruhu beslemeyi. Ama siz; karıncaya dinlenmeyi, ağustos böceğine ise sorumluluğu öğretmediniz. Sonra da sistemin çarkları dönsün diye ikisini birbirine düşman ettiniz."

Meydanda derin bir sessizlik oluşmuş. Çünkü herkes kendi trajedisiyle yüzleşmiş: Kimisi çalışmaktan yaşamayı unutmuş, kimisi ise yaşamayı sömürmek sanmıştı.

Ve masalın gerçek dersi hiçbir zaman "Karınca haklıydı" ya da "Ağustos böceği tembeldi" değildi.

Asıl ironi şuydu: Toplum, çocuklarına hâlâ "Karınca gibi çalış" öğüdünü verir; fakat alkışlarını, servetini ve hayranlığını her zaman görünür olmayı başaran ağustos böceklerine sunar. Düzen, karıncaların sırtında yükselir ama sahne ışıkları hep en iyi şovu yapanı aydınlatır.

Ezop bugün yaşasaydı, fablın son cümlesini muhtemelen şöyle yazardı:

"Yazın durmadan çalışan karınca, kışın vergisini öder; yazın şarkı söyleyen ağustos böceği ise yıl sonunda 'En Etkili İçerik Üreticisi' ödülünü alır. Günün sonunda ikisi de yorulmuştur; fakat sadece biri hâlâ çalışmak zorundadır."

Sonuç ve Değerlendirme

Hayali olarak kurgulanan ve günümüzün toplumsal gerçeklikleri doğrultusunda yeniden yorumlanan bu ironik masal, klasik fabl anlayışının temelini oluşturan "çalışkan karınca-tembel ağustos böceği" karşıtlığını günümüz koşullarında yeniden sorgulamaktadır. Geleneksel anlatıda erdemin simgesi olarak sunulan karınca, modern toplumda emeğiyle üretimi gerçekleştiren; ancak çoğu zaman görünmeyen, değeri yeterince takdir edilmeyen ve çeşitli ekonomik yükler altında çalışan bireyleri temsil etmektedir. Buna karşılık ağustos böceği, dijital çağın görünürlük odaklı yapısını, içerik üreticiliğini, kişisel markalaşmayı ve popülerlik ekonomisini simgeleyen bir karakter olarak yeniden konumlandırılmıştır.

Elde edilen değerlendirmeler, günümüz toplumunda emek ile ödül arasındaki ilişkinin giderek zayıfladığına işaret etmektedir. Eğitim sistemi ve toplumsal değerler bireylere çalışkanlık, üretkenlik ve disiplin ilkelerini benimsetmeye çalışırken; ekonomik ve sosyal yaşamda görünürlük, tanınırlık ve algı yönetimi çoğu zaman gerçek üretimin önüne geçmektedir. Böylece üretimi gerçekleştiren kesimler daha fazla sorumluluk üstlenirken, görünürlüğü yüksek olan bireyler ise daha fazla ekonomik ve sosyal kazanç elde edebilmektedir.

Masalda dikkat çeken bir diğer unsur, üretim yükünün toplumun belirli kesimlerinin omuzlarında yoğunlaşmasıdır. Üreten bireylerin ağır vergiler, bürokratik süreçler ve artan sorumluluklar altında çalışmaya devam etmesine karşın, dijital platformlarda görünürlük sağlayan ve algı oluşturan aktörlerin çeşitli teşvik mekanizmalarıyla desteklenmesi, çağdaş ekonomik düzenin önemli çelişkilerinden biri olarak öne çıkmaktadır.

Bilge Baykuş karakteri ise anlatının denge unsurunu oluşturmaktadır. Verilen temel mesaj, ne yalnızca üretimin ne de yalnızca görünürlüğün sürdürülebilir bir yaşam modeli oluşturabileceğidir. Sağlıklı bir toplum için emeğin hak ettiği değeri görmesi, çalışan bireylerin dinlenme ve sosyal yaşam haklarının korunması, aynı zamanda görünürlüğün de toplumsal sorumluluk ve gerçek üretim anlayışıyla desteklenmesi gerekmektedir.

Sonuç olarak bu çalışma, klasik bir fablı çağdaş toplumsal dinamikler çerçevesinde yeniden yorumlayarak günümüz insanının karşı karşıya bulunduğu önemli bir paradoksu ortaya koymaktadır. Günümüzde başarı çoğu zaman üretim kapasitesiyle değil, görünürlük düzeyiyle ölçülmektedir. Bunun doğal sonucu olarak görünmeyen emek giderek değersizleşirken, vitrine çıkan performans daha fazla ödüllendirilmektedir. Masal, ironik anlatımı aracılığıyla okuyucuyu bu çelişki üzerine düşünmeye davet etmekte; adaletli, sürdürülebilir ve insan odaklı bir toplumsal düzenin ancak emek ile görünürlüğün dengeli biçimde değerlendirildiği bir anlayışla mümkün olabileceğini vurgulamaktadır.

Saygılarımla,

Prof. Dr. Ayhan ERDEM
Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi
aerdem@gazeteankara.com.tr
Gazete Ankara DHP-Köşe Yazarı
“Türkiye’nin kalbi Ankara’nın sesi”