Geniş Tabanlı Meslek Eğitimi

Gerçek hayatta mesleklerin sayısı çok fazladır. Bunların hepsi için mesleki ve teknik okullarda bölüm açmak mümkün değildir. Çıraklık yoluyla elde edilen meslekler için zaten okullarda program açmaya gerek yoktur. Onlar mesleki bilgi, beceri ve iş alışkanlıklarını iş yerlerinde kazanmaktadırlar. Haftada bir ya da iki gün de mesleki eğitim merkezlerinde eksik kaldıkları genel eğitimlerini ve işyerlerinde kazanamadıkları mesleki ve teknik bilgileri tamamlamaktadırlar.

Genel ve ortak özelliği fazla olan meslekler bir araya getirilerek meslek aileleri oluşturulur. Bunlara geniş tabanlı meslek alanları denir. Mesleki ve teknik okullarda öğretim bu alanlar üzerinden yapılır. Tesviyecilik/talaşlı üretim, demir işleri, ağaç işleri, tarım alet ve makineleri, ev ekonomisi, büro hizmetleri gibi. Böyle yapılması çeşitli faydalar sağlar. Daha az çeşit atelye ve laboratuvar, daha az çeşit makine, alet ve cihaz, daha az çeşit öğretmen, daha kolay istihdam ve mesleki hareketlilik.

Meslekler görevlerden, görevler de işlemlerden oluşur. İşlemlerden bazıları sık kullanılır. Bazıları önemlidir yani kritik bir özelliğe sahiptir. Bu gibi işlemleri yapamayanlar bu mesleğin adamı sayılmazlar. Bazı işlemler de nadiren yani seyrek kullanılır. Meslek öğretiminde sık kullanılan ve önemli olan işlemlerin öğretimine ağırlık verilir. Geniş tabanlı meslek alanları oluşturulurken mesleklerin genel ve ortak özellikleri ile sık kullanılan ve önemli olan mesleki özelliklerin kazandırılmasına da özen gösterilir.

Bu yaklaşım, mesleki eğitimi dar kalıplara sıkıştırmak yerine öğrenciyi daha geniş bir beceri zemininde yetiştirmeyi hedefler. Böylece öğrenci yalnızca tek bir iş tanımına değil, aynı meslek ailesi içindeki farklı görev ve iş alanlarına uyum sağlayabilecek temel yeterliliklerle donatılmış olur.

Daha Az Çeşit Atelye ve Laboratuvar

Dar meslekler bir araya getirilerek geniş tabanlı meslek alanları oluşturulduğunda ağırlık bu mesleklerin genel ve ortak olduğu işlemlere verilir. Elbette ortak olmayan ama ilgili meslekte sık kullanılan ve önemli olan işlemler de mutlaka öğretilir.

Bütün bunlar yapılırken atelye ve laboratuvar sayısı otomatik olarak azalır. Bu da pahalı bir eğitim olan mesleki ve teknik eğitim için ciddi bir kazançtır.

Mesleki ve teknik eğitim, doğası gereği yüksek maliyetli bir eğitim alanıdır. Atelye, laboratuvar, donanım, bakım, sarf malzemesi ve güvenlik ihtiyacı sürekli kaynak gerektirir. Bu nedenle geniş tabanlı eğitim modeli, yalnızca pedagojik değil, aynı zamanda ekonomik ve yönetsel açıdan da güçlü bir çözüm sunmaktadır.

Daha Az Çeşit Makine, Cihaz ve Alet

Bu şekilde yapılan bir eğitimde daha konvansiyonel yani daha çok amaca hizmet edebilen makineler ve cihazlar kullanılır. Dünyanın hiçbir yerinde rekabetçi iş piyasasında yer alan işletmelerin sahip olduğu makine ve cihazlara okulların sahip olma şansı yoktur.

Bu makine ve cihazlarda temel işlemler öğretilir. Daha farklı özel işlemler işletmelerde meslek eğitiminde gerçek iş piyasasında kullanılan makine ve cihazlarda öğretilir.

Burada önemli olan, okulun öğrenciye her makineyi tek tek öğretmesi değil; öğrencinin farklı makine, cihaz ve üretim ortamlarına uyum sağlayabilecek temel teknik düşünme, işlem yapma, ölçme, değerlendirme ve öğrenme becerilerini kazanmasıdır.

Daha Az Çeşit Ders

Mesleklerin ortak özellikleri çok olduğu için derslerin de ortak olma özelliği çok yüksektir. Bu nedenle aynı derslerle bir dizi mesleğin temel eğitimi yapılabilecektir. Bu da ciddi bir ekonomi anlamına gelmektedir.

Aynı zamanda bu yapı, müfredatın daha sade, anlaşılır ve uygulanabilir hale gelmesine katkı sağlar. Öğrencinin temel mesleki yeterlilikleri güçlü biçimde edinmesi, daha sonra işyerinde veya ileri eğitim basamaklarında uzmanlaşmasını kolaylaştırır.

Daha Az Çeşit Öğretmen

Mesleki ve teknik okullarda dersleri öğretmenler verecektir. Ne kadar çok çeşit ders olursa o kadar çok çeşit öğretmene ihtiyaç duyulacaktır. Böyle olunca öğretmen çeşidi ve sayısı da azalacaktır.

Geniş tabanlı meslek eğitimi alanında öğretmenlik eğitimi almış olan bir öğretmen bu alandaki atelye ve meslek derslerine girebilen bir öğretmen olacaktır.

Bu durum öğretmen istihdamı, ders dağılımı ve eğitim planlaması açısından da önemli kolaylıklar sağlar. Daha geniş yeterlilik alanına sahip öğretmenler, öğrencilerin farklı meslek aileleri içinde ortak becerileri kazanmasına daha etkili katkı sunabilir.

Daha Kolay İstihdam ve Mesleki Hareketlilik

Geniş tabanlı bir meslek alanında eğitim görmüş bir kimse iş hayatında daha kolay iş bulabilecektir. Gerçekte çalıştıracak birey arayanlar her zaman kendi işyerlerinin özelliklerine tam uyan birisini beklerse de gerçek hayatta bu hiçbir zaman mümkün değildir.

Mutlaka işe giren bireyin yeni işyerine ve oranın işleyişine uyum sağlayabilmesi için bir uyum eğitimine ihtiyacı vardır. Bu ihtiyaç karşılandığı takdirde geniş tabanlı eğitim görmüş bir kimse bu alana giren her meslekte iş bulabilecek ve çalışabilecektir. Oysa dar bir meslekte ehliyeti olan kimseler sadece o dar meslekte birisini arayanlar tarafından istihdam edilebilecektir.

Zaman içinde çalışanlar çeşitli nedenlerle işini kaybedebilmektedir. Geniş tabanlı meslek alanı eğitimi almış bir kimse bu alan içine giren mesleklerin hepsinde iş yapabildiği için çok daha kolay iş bulabilecektir. Bu da ciddi bir mesleki hareketliliktir.

Mesleki ve teknik eğitimde matematik, fen bilgisi, bilgi ve iletişim teknolojileri gibi dersler de yeteri kadar güçlü bir şekilde verildiği takdirde hem yatay hem de dikey mesleki hareketliliği ciddi oranda arttırmış olacaktır. Yatay hareketlilik meslekte değişmelere daha kolay uyum sağlama ve bir başka mesleğe geçme, dikey hareketlilik de meslekte ilerleme anlamına gelmektedir.

Çıraklık eğitimi zaten dar meslek alanlarında yapılmaktadır. Mesleki Yeterlilik Kurumunun tanımladığı meslekler için yaygın eğitim kurumlarında kurslar açılmalıdır. Mesleki ve teknik liselerin kullanılmayan saatlerinde de meslek kursları açılmalıdır.

Bu noktada dijital mecralarda yapılan meslek, sertifika, kurs ve hızlı istihdam vaatlerine karşı da dikkatli olmak gerekir. Her eğitim programı, her sertifika ve her çevrim içi kurs gerçek bir mesleki yeterlilik anlamına gelmez. Özellikle kısa sürede iş garantisi, kolay belge, yüksek kazanç veya resmi geçerliliği belirsiz sertifika vaatleriyle yapılan tanıtımlar sorgulanmalıdır.

Mesleki eğitim almak isteyen bireyler; eğitim veren kurumun yetkisini, programın içeriğini, belgenin geçerliliğini, eğitici kadronun niteliğini ve ilgili mesleğin resmi yeterlilik çerçevesiyle uyumunu araştırmalıdır. Güvenilir kurumlar, şeffaf programlar ve resmi geçerliliği olan eğitim süreçleri tercih edilmelidir. Çünkü mesleki eğitimde amaç yalnızca belge almak değil; gerçek iş hayatında karşılığı olan bilgi, beceri, iş alışkanlığı ve meslek ahlakı kazanmaktır.

Sonuç

Mesleki ve teknik okullarda geniş tabanlı meslek eğitiminin yapılması atelye, laboratuvar, makine ve teçhizat, ders ve öğretmen sayılarını önemli oranda azaltacak; mezunların istihdamını ve mesleki hareketliliğini arttıracaktır.

Matematik, fen bilgisi ve bilgi ve iletişim teknolojileri gibi derslerin de lâyıkıyla verilmesi halinde mezunların yatay ve dikey mesleki hareketliliğini arttıracaktır.

Geniş tabanlı meslek eğitimi, mesleki ve teknik eğitimin daha verimli, daha esnek ve daha sürdürülebilir biçimde yapılandırılması bakımından güçlü bir modeldir. Bu model; öğrenciyi dar bir meslek tanımına hapsetmek yerine, değişen iş dünyasında farklı alanlara uyum sağlayabilecek temel yeterliliklerle donatır.

Bununla birlikte mesleki eğitim alanında doğru bilgiye ulaşmak, güvenilir kurumlardan eğitim almak ve dijital mecralardaki aldatıcı vaatlere karşı bilinçli davranmak da en az eğitim modeli kadar önemlidir. Mesleki yeterlilik, gerçek bilgi, uygulamalı beceri, güvenilir eğitim kurumu ve iş hayatıyla uyumlu öğrenme süreçleriyle anlam kazanır.

Prof. Dr. Ahmet MAHİROĞLU
Gazi Üniversitesi E. Öğretim Üyesi
Gazete Ankara Dijital Haber Portalı Köşe Yazarı
amahiroglu@gazeteankara.com.tr