TRT Haber’de yayımlanan ve psikolog Mehmet Büyükçorak’ın değerlendirmelerine yer verilen haberde de vurgulandığı üzere; alışverişten alınan kısa süreli mutluluk, uzun vadede depresyon, suçluluk, kaygı bozukluğu ve özgüven kaybı gibi ciddi ruhsal sonuçlar doğurabilmektedir.

Bilim Ne Diyor? Alışveriş Bağımlılığı Bir Ruh Sağlığı Sorunu mu?

Uluslararası literatürde “Compulsive Buying Disorder (CBD)” olarak tanımlanan alışveriş bağımlılığı;

• Amerikan Psikiyatri Birliği (APA)
• Dünya Sağlık Örgütü (WHO)
• Avrupa Psikiyatri Dernekleri Federasyonu

tarafından davranışsal bağımlılıklar başlığı altında ele alınmaktadır.

Öne çıkan bilimsel bulgular:

• Dopamin döngüsü: Alışveriş sırasında beyinde salgılanan dopamin, kısa süreli haz yaratır; ancak bu etki hızla azalır ve kişi aynı hazzı yaşamak için tekrar alışveriş yapma ihtiyacı hisseder.
• Duygusal boşluk telafisi: Stres, yalnızlık, değersizlik hissi ve anksiyete; alışveriş davranışını tetikleyen temel psikolojik faktörlerdir.
• Sonrası pişmanlık sendromu: Alışveriş sonrası suçluluk ve pişmanlık, bireyi yeniden alışverişe sürükleyen kısır döngüyü besler.

Dijital Platformlar ve Sosyal Medya Etkisi

Son 10 yılda yapılan çalışmalar, özellikle online alışveriş ve sosyal medya reklamcılığının, bağımlılık riskini belirgin biçimde artırdığını ortaya koyuyor.

• Algoritmalar, bireyin zayıf anlarını hedefliyor
• “Sınırlı süre”, “son ürün”, “kaçırma korkusu (FOMO)” dili kullanılıyor
• Sosyal medyada ideal yaşam algısı tüketimle özdeşleştiriliyor

Davranışsal ekonomi uzmanları, bu sürecin bilinçli bir psikolojik yönlendirme olduğunu vurguluyor.

Türkiye’de Durum: Görünmeyen Ama Büyüyen Risk

Türkiye’de alışveriş bağımlılığı, henüz resmi istatistiklerde ayrı bir hastalık kategorisi olarak izlenmese de;

• psikiyatri polikliniklerine başvurular
• kredi kartı borçlanma oranları
• gençlerde dürtü kontrol bozuklukları

verileri, riskin giderek arttığını gösteriyor.

Uzmanlara göre özellikle 18–35 yaş arası gençler, ev kadınları ve yalnız yaşayan bireyler risk grubunda yer alıyor.

Uzmanlar Uyarıyor: “Her Alışveriş Masum Değildir”

Psikolog Mehmet Büyükçorak’ın TRT Haber’e yaptığı değerlendirmede altını çizdiği gibi:

“Alışveriş, kişinin duygusal boşluklarını doldurmak için başvurduğu bir kaçış mekanizmasına dönüştüğünde, artık masum bir davranış olmaktan çıkar.”

Uzmanlar; bütçe planlaması, farkındalık temelli terapi, dijital tüketim sınırları ve psikolojik destek mekanizmalarının hayati önem taşıdığını vurguluyor.

Okuyucu İçin Kısa Rehber: Kendinizi Test Edin

Aşağıdaki sorulara çoğunlukla “evet” yanıtı veriyorsanız dikkat:

• Alışveriş yaptıktan sonra pişmanlık hissediyor musunuz?
• Üzgün veya stresliyken alışverişe yöneliyor musunuz?
• İhtiyacınız olmayan ürünleri sık alıyor musunuz?
• Harcamalarınızı gizleme ihtiyacı hissediyor musunuz?

Bu durumlar, profesyonel destek alınması gerektiğine işaret edebilir.

Sonuç: Tüketim Değil, Denge Kazandırır

Uzmanlar, alışverişin tamamen yasaklanması değil; bilinçli, dengeli ve ihtiyaç temelli hale getirilmesi gerektiğini vurguluyor. Aksi halde, kısa süreli mutluluk arayışı; uzun vadeli psikolojik ve ekonomik yıkımlara yol açabiliyor.


Okur İçin Daha Fazla Bilgi

Bu haberde ele alınan alışveriş hazzının bağımlılığa dönüşmesi konusu; uluslararası sağlık kuruluşları ve hakemli akademik dergilerde yürütülen bilimsel çalışmalar ışığında değerlendirilmiştir. Konuya ilişkin daha ayrıntılı ve güvenilir bilgilere aşağıdaki kaynaklardan erişilebilir:

• ·        TRT Haber – Alışveriş hazzı ve psikolojik etkileri üzerine uzman değerlendirmeleri
  https://www.trthaber.com
• ·        Dünya Sağlık Örgütü (WHO) – Davranışsal bağımlılıklar ve bağımlılık yapan davranışlar
  https://www.who.int/health-topics/addictive-behaviour
• ·        American Psychiatric Association (APA) – Davranışsal ve dürtü kontrol bozuklukları (DSM çerçevesi)
  https://www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/dsm
• ·        Journal of Behavioral Addictions – Compulsive buying / shopping disorder üzerine hakemli çalışmalar
  https://akjournals.com/view/journals/2006/2006-overview.xml
• ·        PubMed Central (PMC) – Compulsive buying behavior üzerine açık erişimli akademik makale
  https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4908125/

Haber Editörü: Dr. Oğuz Poyrazoğlu
İletişim: opoyrazoglu@gazeteankara.com.tr
Gazete Ankara WhatsApp Haber Hattı: +90 531 512 62 32

Dr. Oğuz POYRAZOĞLU

Gazete Ankara Dijital Haber Portalı GÜNDEM