ANKARA- Gazete Ankara Dijital Haber Portalı Haber Merkezi / Ekonomi Haberleri- Gıda ürünleri üzerinde yer alan “son tüketim tarihi” ile “tavsiye edilen tüketim tarihi” arasındaki fark, yalnızca teknik bir etiketleme detayı değil; tüketici güvenliği, gıda israfı ve ekonomik sürdürülebilirlik açısından stratejik bir unsur olarak öne çıkıyor.

İngiltere merkezli Food Standards Agency tarafından gıdaların güvenliğini sağlamak ve gıda israfını azaltmaya yardımcı olmak için gıda etiketlerindeki son kullanma ve tüketim tarihlerini anlamak üzerine yayımlanan son resmi rehber, bu iki tarih arasındaki farkın doğru anlaşılmasının hem sağlık hem de ekonomi açısından kritik olduğunu ortaya koyuyor.

 

Son Tüketim Tarihi: Güvenlik Açısından Kesin Sınır

Food Standards Agency rehberine göre:

• “Use by” (son tüketim tarihi) gıda güvenliği ile doğrudan ilişkilidir
• Bu tarihten sonra ürün, iyi görünse dahi tüketilmemelidir
• Özellikle et, süt ve hazır gıdalarda bu tarih hayati önem taşır

Paylaşılan belgede de gıdaların yanlış saklanması durumunda bakteri oluşumu ve gıda zehirlenmesi riski açık şekilde ifade edilmektedir.

 

Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi: Kalite ve İsraf Dengesi

Aynı rehberde yer alan “best before” kavramı ise:

• Ürünün en iyi kalite seviyesini gösterir
• Bu tarihten sonra ürün çoğu zaman güvenli olabilir
• Ancak tat, doku ve besin değeri açısından kayıplar yaşanabilir

Bu ayrımın yanlış yorumlanması, özellikle gelişmiş ülkelerde ciddi gıda israfına neden olmaktadır.

 

Türkiye’de Politika Yaklaşımı: Gıdanı Koru Stratejisi

Türkiye’de T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yayımlanan “Türkiye’nin Gıda Kayıpları ve İsrafının Önlenmesi, Azaltılması ve Yönetimine İlişkin Ulusal Strateji Belgesi ve Eylem Planı” başlıklı ulusal strateji belgesi, gıda israfının azaltılmasını ve tüketici farkındalığının artırılmasını temel hedefler arasında göstermektedir.

Belgede özellikle:

• Etiket okuryazarlığının geliştirilmesi
• Hane ekonomisinin korunması
• Gıda kayıplarının azaltılması

öncelikli politika alanları olarak belirlenmiştir.

 

Uzman Görüşü: Gastronomi Sektörü İçin Kritik Bir Yönetim Aracı

Gazete Ankara Dijital Haber Portalı gastronomi politikaları uzmanı,
Gaziantep Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ceyhun Uçuk değerlendirmesinde şu ifadeleri kullanmaktadır:

“Gıda etiketlerinin doğru okunması, yalnızca bireysel sağlık açısından değil; restoran yönetimi, toplu beslenme sistemleri ve gıda tedarik zinciri açısından da kritik bir unsurdur. ‘Son tüketim tarihi’ ihlali sağlık riski oluştururken, ‘tavsiye edilen tüketim tarihi’ yanlış yorumlandığında ciddi ekonomik kayıplar ortaya çıkar.

Gıda güvenliği literatüründe ‘son tüketim tarihi’ (use  by) doğrudan mikrobiyolojik risk ile ilişkilendirilirken, ‘tavsiye edilen tüketim tarihi’ (best before) daha çok duyusal kalite parametreleri ile ilgilidir. Bu ayrım, Gıda Mikrobiyolojisi ve Tüketici Davranışları açısından birlikte ele alınmalıdır.

Özellikle soğuk zincir gerektiren ürünlerde, sıcaklık dalgalanmaları patojen mikroorganizmaların çoğalma hızını artırabilir. Bu nedenle ‘son tüketim tarihi’ takvim göstergesi olması dışında ürünün maruz kaldığı çevresel koşulların bir sonucu olarak da değerlendirilmelidir.”

Davranışsal Ekonomi ve İsraf İlişkisi

“Öte yandan, tüketicilerin ‘tavsiye edilen tüketim tarihi’ni bir güvenlik sınırı gibi algılaması, davranışsal ekonomi açısından irrasyonel tüketim kararlarına yol açmaktadır. Bu durum, özellikle hane düzeyinde gereksiz gıda atıklarını artırarak hem mikro ölçekte bütçe kayıplarına hem de makro ölçekte kaynak verimsizliğine neden olur.

Birleşmiş Milletler verilerine göre küresel ölçekte üretilen gıdanın yaklaşık üçte biri israf edilmektedir ve bu israfın önemli bir bölümü yanlış etiket yorumlamasından kaynaklanmaktadır.”

Gastronomi Sektöründe Operasyonel Etkiler

“Profesyonel mutfaklar açısından bakıldığında ise bu iki tarih arasındaki fark, stok yönetimi ve maliyet kontrolü açısından stratejik bir parametredir. Özellikle otelcilik ve restoran sektöründe uygulanan ‘ilk giren ilk çıkar’ (FIFO) sistemi, bu tarihlerin doğru yorumlanmasına dayanır.

Yanlış uygulamalar:

Gıda güvenliği risklerini artırabilir

İşletme maliyetlerini yükseltebilir

Sürdürülebilirlik hedeflerini zayıflatabilir

Doğru uygulamalar ise:

Atık yönetimini optimize eder

Karlılığı artırır

Kurumsal gıda güvenliği standartlarını güçlendirir”

Politika ve Eğitim Boyutu

“Bu noktada çözüm bireysel farkındalıkla birlikte sistematik eğitim ve politika entegrasyonundan geçmektedir. Gıda okuryazarlığı, günümüzde temel bir yaşam becerisi olarak ele alınmalı ve hem örgün eğitimde hem de sektörel eğitim programlarında yer almalıdır.

Türkiye’de yürütülen ulusal stratejilerin başarılı olabilmesi için, etiket okuryazarlığının tüketici, üretici, dağıtıcı ve hizmet sağlayıcı gibi tüm paydaşlara entegre edilmesi gerekmektedir.”

 

Ekonomi Perspektifi: Etiket Okuryazarlığı Tasarruf Sağlıyor

Uzmanlara göre gıda etiketlerinin doğru anlaşılması;

• hane bütçesinde tasarruf,
• gıda israfının azaltılması,
• sürdürülebilir tüketim alışkanlıkları

açısından doğrudan etki oluşturuyor.

Bu nedenle etiket bilgileri, yalnızca tüketici tercihi değil; aynı zamanda ekonomik davranış biçimi olarak değerlendiriliyor.

 

Haber Kaynağı

Ana Kaynak: Food Standards Agency – Best before and use-by dates
Ulusal Politika Belgesi: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı – Gıdanı Koru Strateji Belgesi ve Eylem Planı

 

Haber Editörü: Dr. Oğuz Poyrazoğlu
İletişim: opoyrazoglu@gazeteankara.com.tr
Gazete Ankara WhatsApp Haber Hattı: +90 531 512 62 32