Ankara’nın üretim ve teknoloji ekosisteminde nitelikli iş gücü ihtiyacı; mühendislik, yazılım, CNC, bakım ve imalat alanlarında yoğunlaşıyor. 

Ankara – GA Dijital Haber Portalı / Ekonomi Haberleri- Ankara, bir yandan organize sanayi bölgelerindeki üretim kapasitesi, diğer yandan teknokentlerindeki araştırma, yazılım ve ileri teknoloji şirketleriyle Türkiye’nin en önemli sanayi ve yenilik merkezlerinden biri olmayı sürdürüyor.

Ancak başkentin üretim ve teknoloji ekosistemindeki büyümeye aynı hızda yetişmiş insan kaynağı sağlanamaması dikkat çekiyor. Sanayici kaynakçı, CNC operatörü ve bakım elemanı; teknoloji şirketleri ise yazılım geliştirici, mühendis ve veri uzmanı bulmakta güçlük çekiyor.

Ankara Kalkınma Ajansı tarafından 2022 yılında yayımlanan “Ankara Organize Sanayi Bölgeleri ve Teknokentler İstihdam İhtiyaç Analizi Araştırması”, bu sorunu beyaz ve mavi yakalı istihdam boyutlarıyla ortaya koyan en kapsamlı bölgesel çalışmalardan biri olma özelliğini taşıyor.

Araştırmanın bulguları daha sonra yayımlanan ulusal ve bölgesel belgelerle birlikte değerlendirildiğinde, Ankara’nın iş gücü meselesinin yalnızca “eleman bulamama” sorunu olmadığı görülüyor. Asıl sorun; eğitim, uygulama becerisi, deneyim, ücret politikası, çalışan bağlılığı, ulaşım ve işletmelerin beklentilerinin aynı noktada buluşturulamaması olarak öne çıkıyor.

Araştırmada 526 firma verisi ve 100 nitel görüşme değerlendirildi

Araştırmanın saha verileri Şubat-Mart 2022 döneminde toplandı. Çalışmada nitel ve nicel araştırma yöntemleri birlikte kullanıldı.

Nicel araştırma, 250’si teknokentlerde ve 276’sı organize sanayi bölgelerinde faaliyet gösteren toplam 526 firmayı temsil eden katılımcının verileri üzerinden yürütüldü.

Nitel araştırma kapsamında ise 49’u teknokent, 51’i OSB firması olmak üzere toplam 100 işletmenin kurucu, yönetici veya insan kaynakları temsilcisiyle derinlemesine görüşmeler gerçekleştirildi.

Nicel araştırmaya katılan 526 kişi ile nitel bölümde görüşülen 100 katılımcının tamamen farklı firmaları temsil ettiği belirtilmediğinden, araştırmanın kapsamını “626 farklı firma” olarak ifade etmek yerine iki örneklem grubunu ayrı ayrı değerlendirmek yöntemsel bakımdan daha doğru bulunuyor. 

Ankara Kalkınma Ajansının 2022 yılında yayımladığı araştırmanın saha çalışması Şubat-Mart 2022 döneminde gerçekleştirildi. Nicel analizlerde 526 firma temsilcisinin verileri, nitel bölümde ise 100 firma temsilcisiyle yapılan görüşmeler değerlendirildi. Çalışma; Ankara Üniversitesi Teknokent, Bilkent CYBERPARK, Gazi Teknopark, Hacettepe Teknokent, ODTÜ Teknokent, OSTİM Teknopark ve Teknopark Ankara’nın yanı sıra Anadolu OSB, ASO 1. OSB, ASO 2. ve 3. OSB, Başkent OSB, İvedik OSB, OSTİM OSB, Polatlı OSB ve Polatlı Ticaret Odası OSB’deki işletmeleri kapsadı.

Teknokentlerin öncelikli ihtiyacı yazılım ve mühendislik

Araştırmaya katılan teknokent firmalarının yüzde 28,8’i yazılım ve programlama, yüzde 12,7’si biyoteknoloji, medikal ve sağlık, yüzde 11,4’ü bilişim, yüzde 10,7’si ise savunma sanayisi alanında faaliyet gösteriyordu.

Teknokentlerde en fazla ihtiyaç duyulan uzmanlık alanı yüzde 47,2 ile gömülü sistem geliştirme oldu. Bu alanı yüzde 40,2 ile web uygulama geliştirme, yüzde 29,1 ile mobil uygulama geliştirme ve yüzde 24,4 ile veri bilimi ve veri mühendisliği izledi.

Teknik destek ve test personeli ihtiyacı ise ayrı ayrı yüzde 21,3 olarak belirlendi. Teknokent firmalarında gömülü sistem geliştirme yüzde 47,2 ile ilk sırada yer aldı. Web uygulama geliştirme yüzde 40,2, mobil uygulama geliştirme yüzde 29,1 ve veri bilimi-mühendisliği yüzde 24,4 oranında ihtiyaç bildirilen alanlar oldu.
Katılımcıların birden fazla seçenek işaretlemesine izin verildiği için infografikteki oranların toplamı yüzde 100 değildir. Kaynak: Ankara Kalkınma Ajansı, İstihdam İhtiyaç Analizi, Tablo 12.

Meslek alanları üzerinden yapılan değerlendirmede yazılımcı, yapay zekâ uzmanı, bilgisayar mühendisi ve bilişim personeli yüzde 51,4 ile ilk sırada yer aldı. Elektrik-elektronik alanı yüzde 14,7; biyoteknoloji alanında çalışacak kimyager, kimya mühendisi ve laboratuvar personeli yüzde 11,9; diğer mühendislik alanları ise yüzde 10,1 oranında ihtiyaç bildirilen meslekler arasında sıralandı.

C++, Python ve Java bilgisi öne çıktı

Teknokent firmalarının çalışanlarda aradığı programlama yetkinliklerinde C++ yüzde 52,3 ile ilk sırada yer aldı. Python yüzde 40,9, Java yüzde 28,4, .NET yüzde 23,3, Android yüzde 22,2 ve Flutter yüzde 18,8 oranıyla öne çıktı.

İşletmelerin ihtiyaç duyduğu bilgisayar ve mühendislik programları arasında ise yüzde 39,7 ile SolidWorks, yüzde 37 ile MATLAB/Simulink, yüzde 25,3 ile AutoCAD, yüzde 23,3 ile Unity ve yüzde 15,8 ile Adobe Photoshop yer aldı.

Bu sonuçlar, teknokentlerdeki istihdam talebinin yalnızca diploma veya meslek unvanına dayanmadığını; belirli programlama dilleri, mühendislik yazılımları ve uygulama araçları üzerinde yoğunlaştığını gösterdi.

Diploma kadar uygulama becerisi aranıyor

Teknokent firmalarının yüzde 89,6’sı işe alınacak beyaz yakalı çalışanın uygulama becerisine sahip olmasını önemli veya çok önemli gördüğünü bildirdi.

Mesleki bilgiye önem verenlerin oranı yüzde 84,6, çalışanın kurumda uzun süre kalmasını önemseyenlerin oranı ise yüzde 82,2 oldu.

Araştırmada teknokent firmalarının personel bulmakta yaşadığı en önemli güçlük, yeterli mesleki bilgiye, deneyime ve uygulama pratiğine sahip aday sayısının sınırlı olması şeklinde belirlendi.

Küçük ve orta ölçekli teknoloji şirketlerinin ücret konusunda büyük şirketlerle ve yurt dışındaki firmalarla rekabet edememesi de nitelikli personelin elde tutulmasını güçleştiren etkenler arasında gösterildi.

Uzaktan çalışma imkânlarının yaygınlaşmasıyla Ankara’da yaşayan bir yazılım uzmanının şehir veya ülke değiştirmeden yabancı bir şirket için çalışabilmesi, yerli teknoloji işletmeleri açısından yeni bir rekabet alanı oluşturdu.

OSB’lerde kaynakçı ve bakım elemanı ihtiyacı

Araştırmaya katılan OSB firmalarının yüzde 16,5’i makine ve yedek parça, yüzde 14,1’i tekstil ve mobilya, yüzde 10,7’si inşaat ve yapı malzemeleri, yüzde 9,2’si otomotiv, yüzde 6’sı demir-çelik, yüzde 5’i ise alüminyum ve metal sektörlerinde faaliyet gösteriyordu.

OSB’lerde en fazla ihtiyaç duyulan uzmanlık alanı yüzde 14,9 ile kaynakçılık oldu. Kaynakçılığı yüzde 12,3 ile makine bakım ve onarım, yüzde 9,4 ile metal doğrama ve yine yüzde 9,4 ile çelik konstrüksiyon izledi.

CNC alanında personel ihtiyacı yüzde 6,9, metal yüzey boyama alanındaki ihtiyaç yüzde 6,5, bilgisayar destekli makine ressamlığı alanındaki ihtiyaç ise yüzde 5,8 olarak belirlendi. 

Teknik resim ve ölçme bilgisi kritik

OSB işletmelerinin personelde aradığı beceriler arasında temel makine ve kalıp bilgisi, teknik resim okuma, kumpas, mikrometre ve komparatör gibi ölçme araçlarını kullanabilme öne çıktı.

Kaynaklı ve talaşlı imalat, torna, CNC tezgâh kullanımı, metal yüzey boyama, hidrolik ve malzeme bilgisi, forklift ehliyeti ile AutoCAD, CAM ve SolidWorks kullanımı da işletmelerin ihtiyaç duyduğu yetkinlikler arasında yer aldı.

Bu veriler, sanayinin artık yalnızca fiziksel güce dayalı bir iş gücü aramadığını; dijital üretim araçlarını kullanabilen, ölçme ve kalite süreçlerine hâkim, teknik dokümanı okuyup uygulayabilen çalışanlara ihtiyaç duyduğunu gösteriyor.

Firmaların yüzde 71,7’si yetişmiş eleman bulmakta zorlanıyor

OSB firmalarının yüzde 71,7’si eleman temininde yaşadığı en önemli güçlüğün, ihtiyaç duyulan alanlarda yetişmiş personelin az bulunmasından kaynaklandığını bildirdi.

İş başvurusu yapanların ücret politikası veya çalışma temposu nedeniyle işletmeyi tercih etmemesi yüzde 15,9; ihtiyaç duyulan personelin işletmede uzun süre tutulamaması yüzde 8,7; iş ilanlarının hedef kitleye yeterince ulaştırılamaması ise yüzde 7,6 oranında belirtildi.

Araştırmada deneyimi önemli veya çok önemli bulan OSB işletmelerinin oranı yüzde 97,6’ya ulaştı. Uygulama becerisini önemseyenlerin oranı yüzde 97,1, uzun süreli çalışma beklentisini önemseyenlerin oranı yüzde 93,4, mesleki bilgiyi önemseyenlerin oranı ise yüzde 91,2 oldu.

Buna karşılık katılımcıların yüzde 81,7’si mavi yakalı çalışan istihdamında üniversite mezuniyetinin önemli olmadığını bildirdi. Bu sonuç, OSB’lerde diploma yerine doğrudan mesleki yeterlilik ve uygulama becerisinin öncelendiğini ortaya koydu.

Güncel göstergeler temel ihtiyacın sürdüğünü gösteriyor

Araştırma verileri 2022 yılına ait olmakla birlikte, daha sonra yayımlanan çalışmalar nitelikli çalışan ihtiyacının ortadan kalkmadığına işaret ediyor.

İŞKUR’un 86 bin iş yeriyle görüşerek hazırladığı 2024 Türkiye İşgücü Piyasası Araştırması’nda, en fazla iş gücü ihtiyacının imalat sektöründe bulunduğu açıklandı.

Kaynakçılık eleman temininde güçlük yaşanan başlıca meslekler arasında yer alırken; yazılım mühendisliği, yapay zekâ uzmanlığı, bilişim uzmanlığı ve CNC operatörlüğü gelecek 10 yılda öne çıkması beklenen meslekler arasında sıralandı.

Bu sonuçlar, Ankara’daki 2022 araştırmasının ortaya koyduğu kaynakçı, CNC operatörü, yazılım geliştirici ve mühendis ihtiyacının ülke genelindeki güncel iş gücü eğilimleriyle örtüştüğünü gösteriyor.

Ankara teknoparklarında 28 bin 546 çalışan

Ankara Kalkınma Ajansının 2025 yıl sonu verilerini içeren girişim ekosistemi incelemesine göre, Ankara’daki teknoparklarda faaliyet gösteren firma sayısı 2023’te 1.926 iken 2024’te 2.059’a, 2025’te ise 2.163’e yükseldi.

Teknoparklarda çalışan personel sayısı da 2023’te 26 bin 589, 2024’te 26 bin 772 ve 2025’te 28 bin 546 olarak kaydedildi.

Buna göre Ankara teknoparklarındaki personel sayısı 2024’ten 2025’e yüzde 6,6; 2023’ten 2025’e ise yaklaşık yüzde 7,4 arttı. 

Yapay zekânın payı yükseliyor

Ankara Girişim Ekosistem Analizi 2025 Yıl Sonu İncelemesi’ne göre, Ankara merkezli girişimler 2025 yılında 59 yatırım turunda yaklaşık 41 milyon dolar yatırım aldı.

Yatırım alan girişimlerin yüzde 23,7’sini yapay zekâ kullanan veya yapay zekâ odaklı ürün geliştiren şirketler oluşturdu. Özel sektör yatırımı alan girişimler içinde yapay zekâ kullanan veya yapay zekâ odaklı ürün geliştirenlerin oranı ise yüzde 33 olarak kaydedildi.

Bu göstergeler, Ankara’nın teknoloji istihdamında 2022 araştırmasında öne çıkan yazılım, gömülü sistemler, veri bilimi ve mühendislik becerilerine yapay zekâ, ticarileştirme ve ölçeklenme yetkinliklerinin eklendiğini ortaya koyuyor.

Bununla birlikte söz konusu yatırım verileri, Ankara’daki bütün teknokent firmalarının istihdam durumunu değil, 2025 yılında yatırım alan girişimlerin görünümünü yansıtıyor.

Ankara’nın orta vadeli hedefi nitelikli üretim

Aralık 2024’te onaylanarak yürürlüğe giren Ankara Bölge Planı 2024-2028, başkent için “Yaşam Kalitesi Yüksek, Dünya ile Rekabet Eden, Düşünce ve Yeniliğin Başkenti Ankara” vizyonunu benimsiyor.

Plan, Ankara’nın orta vadeli gelişiminde teknoloji, yenilikçilik, rekabet gücü ve insan kaynağının birlikte ele alınmasını öngörüyor.

Bu yaklaşım, iş gücü politikalarının yalnızca mevcut açık pozisyonları doldurmaya değil, geleceğin üretim ve teknoloji alanlarına yönelik insan kaynağı yetiştirmeye odaklanması gerektiğini gösteriyor.

Üniversite-sanayi iş birliği istihdama dönüşmeli

Araştırma sonuçlarına göre teknokentlerde üniversitelerle, OSB’lerde ise meslek liseleri ve meslek yüksekokullarıyla yürütülen staj programları en işlevsel istihdam kanalları arasında bulunuyor.

İşletmeler, daha önce staj yapan öğrencilerin teknik yeterliliklerinin yanında işletme kültürüne uyumunu da gözlemleyebiliyor. Stajın proje, işbaşı eğitimi ve istihdamla tamamlanan bütünleşik bir modele dönüştürülmesi, işletmelerin personel seçimindeki belirsizlikleri azaltabilecek araçlardan biri olarak değerlendiriliyor.

Ortaya çıkan tablo, üniversite-sanayi iş birliğinin yalnızca protokol ve ziyaret düzeyinde kalmaması gerektiğine işaret ediyor. İşletmelerin güncel beceri ihtiyaçlarının ders içeriklerine, laboratuvar uygulamalarına, bitirme projelerine, stajlara ve iş yeri eğitimlerine aktarılması önem taşıyor.

Aynı şehirde iki farklı beceri açığı

Ankara’nın istihdam haritasında iki farklı fakat birbirini tamamlayan ihtiyaç bulunuyor.

Teknokentler; yazılım, gömülü sistemler, veri bilimi, yapay zekâ ve mühendislik yetkinliklerine sahip beyaz yakalı çalışan arıyor.

Organize sanayi bölgeleri ise kaynak, CNC, bakım-onarım, elektrik-elektronik, montaj, teknik resim ve ölçme alanlarında uygulama becerisi bulunan mavi yakalı personele ihtiyaç duyuyor.

Her iki yapının ortak beklentisi aynı noktada birleşiyor: Mesleki bilgisini uygulamaya dönüştürebilen, öğrenmeye açık, iş disiplinine sahip ve kurumda süreklilik gösterecek çalışan.

Ankara için güncel beceri haritası hazırlanmalı

Araştırma bulguları ve güncel belgeler birlikte değerlendirildiğinde Ankara için öne çıkan politika alanları şöyle sıralanıyor:

• OSB ve teknokentlerin istihdam ihtiyacını yıllık olarak izleyen güncel bir Ankara beceri haritasının hazırlanması,
• İşletmelerin aradığı teknik yeterliliklere göre çalışan ve öğrenci eşleştirme sisteminin kurulması,
• Meslek liseleri, meslek yüksekokulları, mühendislik fakülteleri ve işletmeler arasında ortak uygulama programlarının geliştirilmesi,
• Kaynakçılık, CNC, makine bakım, teknik resim, ölçme ve kalite kontrol alanlarındaki uygulamalı eğitimlerin artırılması,
• Yazılım, gömülü sistemler, veri bilimi, yapay zekâ ve siber güvenlik alanlarında sektörle birlikte tasarlanmış eğitim modüllerinin oluşturulması,
• Staj ve iş yeri eğitiminin doğrudan istihdamla bağlantılı hâle getirilmesi,
• OSB’lerde çalışanların karşılaştığı ulaşım sorununun ortak servis ve toplu taşıma modelleriyle azaltılması,
• Nitelikli çalışanların Ankara’daki işletmelerde kalmasını destekleyecek kariyer, ücret ve çalışma ortamı politikalarının geliştirilmesi.

Büyümenin anahtarı insan kaynağı

Ankara’nın organize sanayi bölgeleri üretim, teknokentleri ise araştırma, yazılım ve ileri teknoloji kapasitesi bakımından büyümeyi sürdürüyor. Ancak bu büyümenin kalıcı ekonomik değere dönüşmesi, ihtiyaç duyulan insan kaynağının zamanında ve doğru becerilerle yetiştirilmesine bağlı bulunuyor.

2022 araştırmasının ortaya koyduğu temel mesele, 2025 verileriyle birlikte yeniden görünür hâle geliyor: Ankara’da iş gücü talebi var; fakat eğitim, beceri ve iş yeri beklentileri arasındaki uyumsuzluk bütünüyle giderilebilmiş değil.

Başkent için asıl ihtiyaç, yalnızca daha fazla mezun vermek değil; doğru alanlarda, uygulama yeteneği yüksek ve üretim süreçlerine hazır insan kaynağı yetiştirecek bütünleşik bir sistem kurmak olarak öne çıkıyor.

Kaynaklar

• Ankara Kalkınma Ajansı – Ankara Organize Sanayi Bölgeleri ve Teknokentler İstihdam İhtiyaç Analizi Araştırması
• Kalkınma Kütüphanesi – Araştırma künyesi
• Ankara Kalkınma Ajansı – Ankara Girişim Ekosistem Analizi 2025 Yıl Sonu İncelemesi
• Ankara Kalkınma Ajansı – Ankara Bölge Planı 2024-2028
• Ankara Sanayi Odası – Araştırmalar ve Raporlar
• Türkiye İş Kurumu
• Organize Sanayi Bölgeleri Üst Kuruluşu – OSB’lerde istihdam

Not: Haberdeki 2022 yılı oranları Şubat-Mart 2022 döneminde toplanan saha verilerine dayanmaktadır. Güncel teknopark göstergeleri ise ayrı bir çalışmadan alınmıştır. Farklı araştırmaların örneklem ve yöntemleri doğrudan karşılaştırılmamış; yalnızca eğilimlerin birlikte değerlendirilmesinde kullanılmıştır.