Ankara – Gazete Ankara Dijital Haber Portalı Haber Merkezi / Ekonomi Haberleri-

Türkiye’de enflasyon dinamiklerini doğrudan ve dolaylı olarak etkileyen en kritik kalemlerden biri olan akaryakıt fiyatlarına yönelik yeni düzenleme, ekonomi yönetiminin fiyat istikrarı hedefleri açısından dikkat çekici bir araç olarak öne çıkıyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ekonomistleri tarafından kaleme alınan analizde, Mart 2026 itibarıyla uygulamaya alınan eşel mobil mekanizmasının enflasyon üzerindeki etkileri kapsamlı biçimde ele alındı.

Akaryakıt fiyatları enflasyonun merkezinde

Akaryakıt harcamalarının 2026 yılı tüketici sepetinde yüzde 3,21’lik bir paya sahip olması, bu kalemin enflasyon üzerindeki etkisini kritik hale getiriyor. Ancak etki yalnızca doğrudan değil; ulaştırma, lojistik ve gıda başta olmak üzere birçok sektörde maliyet kanalıyla da hissediliyor.

Akaryakıt fiyatlarındaki artışlar:

• Doğrudan tüketici fiyatlarını artırıyor
• Taşıma maliyetleri üzerinden ürün fiyatlarına yansıyor
• Enflasyon beklentilerini etkileyerek fiyatlama davranışlarını şekillendiriyor

Bu yönüyle akaryakıt, sadece bir tüketim kalemi değil; aynı zamanda ekonomik beklentilerin belirleyici unsurlarından biri olarak değerlendiriliyor.

Eşel mobil mekanizması nasıl çalışıyor?

Eşel mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarındaki artışı doğrudan tüketiciye yansıtmamak için vergi ayarlamalarını devreye sokan bir dengeleyici mekanizma olarak tanımlanıyor.

Bu sistemde:

• Uluslararası petrol fiyatları yükseldiğinde
• Akaryakıttaki ÖTV oranları düşürülerek
• Nihai pompa fiyatındaki artış sınırlandırılıyor

Akaryakıt fiyatlarının; ürün maliyeti, dağıtım marjları, EPDK payı ve vergilerden oluşması, bu müdahaleyi mümkün kılıyor.

Petrol fiyatı – enflasyon ilişkisi: Kritik eşik

Analizde dikkat çeken bulgulardan biri, Brent petrol fiyatlarındaki artışın enflasyona olan etkisi oldu.

Yapılan hesaplamalara göre:

• Petrol fiyatında yüzde 10 artış
• 12 ay sonunda enflasyonu yaklaşık 1 puan artırıyor
• 24 aylık süreçte bu etki 1,2 puana kadar çıkıyor

Bu veriler, enerji fiyatlarının Türkiye ekonomisi üzerindeki yüksek geçişkenliğini açık biçimde ortaya koyuyor.

Eşel mobil uygulaması ne kadar etkili?

Farklı petrol fiyat senaryoları üzerinden yapılan analizler, eşel mobil mekanizmasının enflasyonu sınırlayıcı etkisini net şekilde gösteriyor:

• Petrol 70 dolar seviyesinde:
  • Eşel mobil yoksa → +1,9 puan enflasyon
  • Eşel mobil varsa → +0,6 puan
• Petrol 90 dolar seviyesinde:
  • Enflasyon üzerindeki düşürücü etki 3,7 puana kadar çıkabiliyor

Bu sonuçlar, sistemin özellikle yüksek petrol fiyatı dönemlerinde daha güçlü bir dengeleyici rol üstlendiğini ortaya koyuyor.

Ekonomi politikası açısından stratejik araç

Eşel mobil mekanizması, para politikasının doğrudan kontrol edemediği küresel enerji fiyatlarına karşı geliştirilen maliye politikası temelli bir araç olarak değerlendiriliyor.

Bu yönüyle sistem:

• Enflasyon oynaklığını azaltıyor
• Fiyat istikrarını destekliyor
• Dezenflasyon sürecine katkı sağlıyor

Ayrıca kamu otoritelerinin beklenti yönetimi açısından da önemli bir araç olarak öne çıkıyor.

Sonuç: Kontrollü geçişkenlik, daha dengeli ekonomi

Enerji fiyatlarının küresel ölçekte belirsizlik yarattığı bir dönemde, eşel mobil mekanizması Türkiye ekonomisi için kritik bir tampon görevi görüyor. Enflasyonla mücadelede sadece para politikası değil, maliye politikası araçlarının da etkin biçimde kullanılması gerektiğini ortaya koyan bu uygulama, önümüzdeki dönemde ekonomi politikalarının önemli bir bileşeni olmaya devam edecek.

Haber Kaynağı: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ekonomistlerinin değerlendirme yazısı- Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası – Akaryakıt Fiyatlarında Eşel Mobil Mekanizması ve Enflasyona Olası Etkileri

Haber Editörü: Dr. Oğuz Poyrazoğlu | İletişim: opoyrazoglu@gazeteankara.com.tr | Gazete Ankara WhatsApp Haber Hattı: +90 531 512 62 32

Dr. Oğuz POYRAZOĞLU

Gazete Ankara Dijital Haber Portalı EKONOMİ