Ankara – GA Dijital Haber Portalı / Politika ve Eğitim Haberleri- Araştırma Üniversiteleri Destek Programı (ADEP) Toplantısı, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Kültür ve Kongre Merkezi’nde gerçekleştirildi. Toplantıda Türkiye’nin araştırma üniversiteleri politikası, bilimsel araştırmalara ayrılan kaynaklar, üniversitelerin uluslararası sıralamalardaki konumu ve yükseköğretimin toplumsal sorumlulukları ele alındı.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, 2026 yılında yaklaşık 1,9 milyar lira bütçeli 548 projenin desteklenmesine karar verildiğini açıkladı. Yükseköğretim Kurulu Başkanı Erol Özvar ise yükseköğretim sisteminin temel sorumluluğunun gençlere erişilebilir ve nitelikli eğitim sunmak olduğunu söyledi.

Toplantıya Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanı İbrahim Şenel, YÖK Başkanı Erol Özvar, ODTÜ Rektörü Prof. Dr. Ahmet Yozgatlıgil ve akademisyenler katıldı.

ADEP’in merkezi bütçe desteği 12 katına çıktı

ADEP için ayrılan kaynakların programın uygulanmaya başladığı 2022 yılından itibaren düzenli biçimde artırıldığını belirten Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, şunları söyledi:

“2022 yılında 188 projeye 115,2 milyon lira destek verirken, 2026 yılında merkezi bütçeden tahsis edilen 1,4 milyar lirayla 548 projeyi destek kapsamına aldık. Dört yılda proje sayısı yaklaşık üç katına, merkezi destek tutarı ise 12 katına ulaştı.”

Yılmaz, komisyon değerlendirmeleri sonucunda yaklaşık 1,9 milyar lira bütçeli 548 projenin desteklenmesine karar verildiğini bildirdi. Toplam bütçenin 1,4 milyar lirasının ADEP ödeneğinden, yaklaşık 491 milyon lirasının ise üniversitelerin kendi kaynaklarından karşılandığını aktardı.

Merkezi bütçe desteğinin üniversitelerin öz kaynaklarını da araştırmalara yönelten bir kaldıraç işlevi gördüğünü belirten Yılmaz, 2026 yılı proje portföyünde fen ve mühendislik alanlarının ağırlık kazandığını, sağlık bilimlerine de güçlü bir pay ayrıldığını kaydetti.

Sosyal bilimlerdeki proje sayısını artırmayı hedeflediklerini ifade eden Yılmaz, programın başarısının yalnızca bütçe artışıyla değil; ortaya çıkan bilimsel sonuçlar ile ekonomik ve toplumsal etkiler üzerinden değerlendirileceğini söyledi.

23 araştırma üniversitesi bulunuyor

Yükseköğretimde kurumsal farklılaşmayı teşvik ettiklerini belirten Yılmaz, üniversitelerin güçlü oldukları alanlarda derinleşmelerini ve bulundukları bölgelerin potansiyeline göre uzmanlaşmalarını amaçladıklarını ifade etti.

Türkiye’de 20’si devlet, 3’ü vakıf olmak üzere 23 üniversitenin araştırma üniversitesi statüsünde bulunduğunu açıklayan Yılmaz, araştırma performansını düzenli biçimde geliştiren 10 üniversitenin de Aday İzleme Programı kapsamında takip edildiğini bildirdi.

ADEP’in devlet araştırma üniversitelerine yönelik performans esaslı bir destek programı olduğunu vurgulayan Yılmaz, kaynakların yıllık performans sonuçlarına, Türkiye’nin kalkınma önceliklerine ve üniversitelerin bilimsel yetkinliklerine göre tahsis edildiğini söyledi.

Yeni dönemde etki ve hesap verebilirlik öne çıkacak

Jeopolitik risklerin arttığı, küresel güç dengelerinin değiştiği ve ekonomik rekabet haritasının yeniden şekillendiği bir dönemden geçildiğini belirten Yılmaz, araştırma kaynaklarının daha stratejik kullanılmasının zorunluluk hâline geldiğini dile getirdi.

Projelerden nitelikli yayınlar, yeni araştırmalar, yetişmiş insan kaynağı ve sahada uygulanabilir sonuçlar beklediklerini aktaran Yılmaz, şöyle konuştu:

“Üretilen bilginin fikri mülkiyete konu olması, sanayiyle buluşması ve ekonomik değere dönüşmesi, programın etkisine dair temel başarı kriterlerindendir. Bu anlayış doğrultusunda ADEP’in yeni dönemini stratejik odak, etki, karşılaştırılabilirlik ve hesap verebilirlik temelinde şekillendiriyoruz.”

Yeni dönemde ADEP süreçlerinin dijitalleştirileceğini ve projelerin bağımsız uzmanlar tarafından ortak ölçütlerle değerlendirileceğini belirten Yılmaz, projelerin ölçeğine göre destek şartları ile beklenen çıktıların farklılaştırılacağını açıkladı.

Sanayi kuruluşları ve uluslararası araştırma kurumlarıyla kurulan ortaklıkların değerlendirmelerde daha fazla karşılık bulacağını kaydeden Yılmaz, genç araştırmacıların proje ekiplerindeki rollerinin de güçlendirileceğini söyledi.

“Ar-Ge harcamalarının millî gelirdeki payı yüzde 1,46’ya yükseldi”

Türkiye’nin araştırma kapasitesindeki gelişmelere ilişkin verileri paylaşan Yılmaz, yurt içi Ar-Ge harcamalarının millî gelir içindeki payının 2002 yılında yüzde 0,51 iken 2024 yılında yüzde 1,46’ya yükseldiğini belirtti.

Aynı dönemde tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli sayısının 29 binden 310 bine, yıllık patent başvurusu sayısının ise 414’ten 8 bin 600’ün üzerine çıktığını aktardı.

Türkiye’nin bilimsel yayın sayısında 2002 yılında dünya genelinde 29’uncu sırada bulunduğunu, 2025 yılında ise 15’inci sıraya yükseldiğini ifade eden Yılmaz, araştırma üniversitelerinde Q1 ve Q2 dergilerde yayımlanan çalışmaların oranının yüzde 77’yi geçtiğini söyledi.

Bu oranın yüzde 58 olan Türkiye ortalamasının yaklaşık 19 puan üzerinde bulunduğuna dikkati çeken Yılmaz, QS 2027 Dünya Üniversite Sıralaması’nda Türkiye’den altı üniversitenin ilk 500’e girmesinin araştırma kapasitesindeki ilerlemenin uluslararası göstergelerinden biri olduğunu dile getirdi.

550 genç doktora ve araştırma görevliliği kadrolarına alınacak

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, Bilişim Teknolojileri, Siber Güvenlik, Yapay Zekâ ve Çip Teknolojileri gibi kritik alanlarda yeni bir doktora modelinin hayata geçirileceğini açıkladı.

İstihdam ile doktora eğitiminin ilk kez bu ölçekte bir araya getirileceğini belirten Yılmaz, ilk aşamada 550 genç mezunun merkezî sınavla seçilerek 20 araştırma üniversitesinde doktora ve araştırma görevliliği kadrolarına alınacağını söyledi.

Yılmaz ayrıca 2027 yılında başarılı uluslararası öğrencilerin araştırma görevlisi kadrolarına alınacağını ve üniversitelerin küresel yetenekler bakımından cazibe merkezlerine dönüştürülmesinin hedeflendiğini bildirdi.

Özvar: “Üniversiteler kendilerini kampüslerle sınırlandırmamalı”

YÖK Başkanı Erol Özvar, üniversitelerin eğitim, bilimsel yayın ve araştırma faaliyetlerinin yanında topluma katkı sağlama sorumluluğu bulunduğunu belirtti.

Üniversitelerin sahip oldukları bilgi birikimini ve araştırma kapasitesini toplumun ihtiyaçlarıyla buluşturması gerektiğini vurgulayan Özvar, şunları söyledi:

“Üniversitelerimiz kendilerini kampüslerle, sınıflarla ve laboratuvarlarla sınırlandırmamalı, sahip oldukları bilgi birikimini ve araştırma kapasitesini toplumun ihtiyaçlarıyla mutlaka buluşturmalıdır. Ülkemizin ve şehirlerimizin sosyal, ekonomik, kültürel ve çevresel meselelerini yakından takip etmeli; bu alanlarda bilimsel veriye dayalı, uygulanabilir ve kalıcı çözümler geliştirmelidir.”

“Gençlerimize erişilebilir ve nitelikli eğitim sunmalıyız”

Türkiye’de yükseköğretime erişim konusunda önemli mesafe alındığını ifade eden Özvar, üniversitelerin ülke geneline yayılmasıyla yükseköğretimin toplumun daha geniş kesimleri için ulaşılabilir hâle geldiğini söyledi.

Özvar, yükseköğretimin temel sorumluluğuna ilişkin şu değerlendirmede bulundu:

“Yükseköğretim sistemimizin başta gelen sorumluluğu elbette gençlerimize erişilebilir ve nitelikli bir eğitim imkânı sunmaktır. Türkiye son yıllarda yükseköğretime erişim bakımından önemli bir mesafe yol almış, üniversitelerimiz ülkemizin bütününe yayılmış ve yükseköğretim, toplumun çok daha geniş kesimlerinin erişebildiği bir imkân hâline gelmiştir.”

ODTÜ’de 66 projeye yaklaşık 230 milyon lira destek

ODTÜ Rektörü Prof. Dr. Ahmet Yozgatlıgil, 2022 yılından bu yana ADEP kapsamında ODTÜ’de yaklaşık 230 milyon lira bütçeli 66 projenin desteklendiğini açıkladı.

Bu projeler kapsamında 78 lisansüstü tezin yürütüldüğünü, genç araştırmacıların araştırma ekiplerine katıldığını ve 50’nin üzerinde nitelikli bilimsel yayın üretildiğini belirten Yozgatlıgil, çalışmaların yeni ulusal ve uluslararası projelere, iş birliklerine ve patent başvurularına dönüştüğünü söyledi.

Araştırmanın kısa vadeli bir faaliyet olmadığını vurgulayan Yozgatlıgil, güçlü araştırma grupları oluşturmanın, doktora öğrencileri ile genç bilim insanlarını yetiştirmenin zaman ve süreklilik gerektirdiğini belirtti.

Yozgatlıgil, “ADEP’in daha güçlü bir bütçe, uzun vadeli bir perspektif ve öngörülebilir bir destek mekanizmasıyla sürdürülmesini çok önemli görüyoruz. ODTÜ olarak ulusal ve uluslararası sıralamalardaki yükselişimizi kararlılıkla sürdüreceğiz” dedi.

ODTÜ’nün temel hedefinin Türkiye’nin bilimsel ve teknolojik bağımsızlığına katkı sunmak olduğunu belirten Yozgatlıgil, dünyanın ilk 100 üniversitesi arasına girme hedefi doğrultusunda çalışmayı sürdüreceklerini ifade etti.

“Geleceğin araştırma kapasitesi bugünden oluşturulmalı”

Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanı İbrahim Şenel de bilim, teknoloji ve yenilik alanlarında hızlı ve kapsamlı bir dönüşüm yaşandığını söyledi.

Biyoteknoloji, ileri malzeme, robotik, uzay ve enerji teknolojileri, yapay zekâ ve kuantum teknolojilerindeki gelişmelerin ülkelerin üretim yapılarını ve rekabet gücünü yeniden şekillendirdiğini belirten Şenel, ülkelerin yalnızca mevcut teknolojileri takip etmesinin yeterli olmadığını kaydetti.

Şenel, yeni bilgi üretmenin, bu bilgiyi teknolojiye ve yenilikçi uygulamalara dönüştürmenin ve geleceğin teknolojilerini geliştirecek araştırma kapasitesini bugünden oluşturmanın önemini vurguladı.

Araştırma üniversiteleri sıralaması açıklandı

Üniversitelerin yıllık akademik ve bilimsel performanslarına göre oluşturulan araştırma üniversiteleri sıralamasında Koç Üniversitesi birinci, Sabancı Üniversitesi ikinci, ODTÜ ise üçüncü sırada yer aldı.

İlk 10’daki üniversiteler şöyle sıralandı:

1. Koç Üniversitesi
2. Sabancı Üniversitesi
3. Orta Doğu Teknik Üniversitesi
4. İstanbul Teknik Üniversitesi
5. Yıldız Teknik Üniversitesi
6. Boğaziçi Üniversitesi
7. Bilkent Üniversitesi
8. Ankara Üniversitesi
9. İstanbul Üniversitesi
10. Hacettepe Üniversitesi

Sıralamanın devamında İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa 11’inci, Gazi Üniversitesi 12’nci, Atatürk Üniversitesi 13’üncü, Erciyes Üniversitesi 14’üncü, İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü 15’inci, Ege Üniversitesi 16’ncı, Sakarya Üniversitesi 17’nci, Gebze Teknik Üniversitesi 18’inci, Marmara Üniversitesi 19’uncu ve Fırat Üniversitesi 20’nci oldu.

Karadeniz Teknik Üniversitesi 21’inci, Bursa Uludağ Üniversitesi 22’nci, Çukurova Üniversitesi ise 23’üncü sırada yer aldı.

Toplantı, katılımcıların hatıra fotoğrafı çektirmesiyle sona erdi.

Haber kaynağı: İhlas Haber Ajansı (İHA) / Muhabirler: Ahmet Mert Fırat – Cem Geçim
Fotoğraf: Ahmet Mert Fırat / İHA