Ankara – GA Dijital Haber Portalı / Dünya Haberleri- Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu (UNFPA) ile Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) iş birliğinde hazırlanan “2026 Dünya Nüfus Günü İstatistikleri”, dünya nüfusundaki büyümeyle birlikte yaş yapısında ortaya çıkan büyük dönüşümü gözler önüne serdi.

Birleşmiş Milletler’in 2025 yılı tahminlerine göre dünya nüfusu 8,2 milyara ulaşırken Türkiye, 85 milyon 664 bin 944 kişilik nüfusuyla 194 ülke arasında 18’inci sırada yer aldı. Türkiye’nin dünya toplam nüfusu içindeki payı yaklaşık yüzde 1 olarak hesaplandı.

Veriler, Türkiye’nin hâlâ dünyanın en kalabalık ülkelerinden biri olduğunu gösterirken çocuk, genç ve yaşlı nüfus oranları arasındaki değişim; ülkenin eğitimden istihdama, sosyal güvenlikten sağlık hizmetlerine ve kent planlamasına kadar geniş bir alanda yeni politikalara ihtiyaç duyduğunu ortaya koyuyor.

Hindistan dünyanın en kalabalık ülkesi

Birleşmiş Milletler’in 2025 yılı nüfus tahminlerine göre yaklaşık 1 milyar 461 milyon nüfusuyla Hindistan dünyanın en kalabalık ülkesi oldu. Hindistan’ı yaklaşık 1 milyar 419 milyon kişiyle Çin ve 347 milyon kişiyle Amerika Birleşik Devletleri izledi.

Endonezya 286 milyon, Pakistan 255 milyon, Nijerya 238 milyon, Brezilya 213 milyon ve Bangladeş 176 milyonluk nüfuslarıyla dünya sıralamasının üst basamaklarında yer aldı.

Türkiye ise yaklaşık 86 milyonluk nüfusuyla İran’ın ardından, Almanya’nın önünde 18’inci sıraya yerleşti. Böylece Türkiye; Avrupa, Orta Doğu ve Akdeniz havzasının nüfus bakımından en büyük ülkelerinden biri olmayı sürdürdü.

Birleşmiş Milletler’in uzun vadeli projeksiyonları, dünya nüfusunun önümüzdeki 50-60 yıl boyunca artmaya devam ederek 2080’li yılların ortalarında yaklaşık 10,3 milyarla zirveye çıkabileceğini, ardından yüzyılın sonuna doğru sınırlı bir gerileme gösterebileceğini öngörüyor. Bununla birlikte küresel büyüme bütün ülkelere eşit biçimde dağılmıyor; bazı ülkeler hızla yaşlanıp nüfus kaybederken özellikle Sahra Altı Afrika’daki birçok ülkenin nüfusu artmaya devam ediyor. Birleşmiş Milletler Dünya Nüfus Beklentileri

Türkiye’nin çocuk nüfus oranı dünya ortalamasının altında

Dünya genelinde çocuk nüfusun toplam nüfus içindeki oranı 2025 yılında yüzde 29,3 olarak hesaplandı. Türkiye’de ise bu oran yüzde 24,8’de kaldı.

Çocuk nüfus oranının en yüksek olduğu ülkelerin başında yüzde 56,2 ile Orta Afrika Cumhuriyeti geldi. Bu ülkeyi yüzde 53,3 ile Nijer, yüzde 53 ile Somali ve yüzde 52,9 ile Mali izledi. Çocuk nüfus oranlarının yüksek olduğu ülkelerin büyük bölümü Afrika kıtasında yer aldı.

Listenin diğer ucunda ise yüzde 12,9 ile Güney Kore bulunuyor. Japonya, Singapur, Bosna Hersek, İspanya, Portekiz ve İtalya da çocuk nüfus oranının oldukça düşük olduğu ülkeler arasında sıralanıyor.

Türkiye’nin yüzde 24,8’lik çocuk nüfus oranı, dünya ortalamasının altında kalmasına karşın birçok Avrupa ve Doğu Asya ülkesinin üzerinde bulunuyor. Bununla birlikte doğum sayılarındaki azalma devam ettiği takdirde Türkiye’nin çocuk nüfus oranının önümüzdeki yıllarda daha da gerilemesi bekleniyor.

Genç nüfusta Türkiye dünya ortalamasına yakın

Dünya genelinde 15-24 yaş grubundaki genç nüfus oranı 2025 yılında yüzde 15,6 olarak belirlendi. Türkiye’de genç nüfus oranı yüzde 14,8 ile dünya ortalamasının bir miktar altında kaldı.

Türkiye’de yaklaşık 12,7 milyon kişi 15-24 yaş grubunda bulunuyor. Bu büyüklük, Türkiye’ye hâlâ önemli bir genç nüfus kapasitesi kazandırıyor. Ancak genç nüfus oranındaki gerileme, bu avantajın kendiliğinden ve süresiz biçimde devam etmeyeceğini gösteriyor.

Genç nüfus oranının en yüksek olduğu ülke yüzde 23,3 ile Güney Sudan oldu. Suriye, Orta Afrika Cumhuriyeti, Malawi, Doğu Timor, Tanzanya, Uganda ve Zimbabve de genç nüfus oranının yüksek olduğu ülkeler arasında yer aldı.

Genç nüfus oranının en düşük olduğu ülkeler ise yüzde 8,8 ile Monako, yüzde 9,1 ile Malta ve yüzde 9,5 ile Japonya olarak sıralandı.

Türkiye’nin mevcut genç nüfusunu “demografik fırsat penceresine” dönüştürebilmesi; nitelikli eğitim, mesleki beceri, üretken istihdam, girişimcilik ve gençlerin karar süreçlerine katılımını güçlendiren politikaların birlikte uygulanmasına bağlı bulunuyor.

Dünya yaşlanıyor, Türkiye dünya ortalamasının üzerine çıktı

Dünya genelinde 65 ve üzeri yaştaki nüfusun oranı 2025 yılında yüzde 10,4’e yükseldi. Türkiye’de yaşlı nüfus oranı yüzde 11,1’e ulaşarak dünya ortalamasını geçti.

Yaşlı nüfus oranının en yüksek olduğu ülke yüzde 36 ile Monako oldu. Monako’yu yüzde 30 ile Japonya, yüzde 25,1 ile İtalya, yüzde 24,9 ile Portekiz ve yüzde 24,4 ile Yunanistan izledi.

Listenin diğer ucunda ise yaşlı nüfus oranının yüzde 1,7 olduğu Katar bulunuyor. Birleşik Arap Emirlikleri, Çad, Güney Sudan, Orta Afrika Cumhuriyeti, Burundi, Yemen ve Uganda da yaşlı nüfus oranının düşük olduğu ülkeler arasında yer aldı.

Türkiye, henüz Japonya ve bazı Avrupa ülkelerindeki kadar yaşlı bir nüfus yapısına sahip olmasa da dönüşümün hızı bakımından kritik bir döneme girmiş durumda. Çalışma çağındaki nüfusun gelecekte daralması; emeklilik sistemi, sağlık harcamaları, uzun süreli bakım hizmetleri ve iş gücü piyasası üzerinde önemli sonuçlar doğurabilecek.

Bu tablo, yaşlılığı yalnızca sosyal yardım veya sağlık hizmetleri başlığı altında ele alan yaklaşımların yeterli olmayacağını gösteriyor. Aktif yaşlanma, yaşam boyu öğrenme, yaş dostu kentler, evde bakım, erişilebilir ulaşım ve kuşaklar arası dayanışmanın bütünleşik bir kamu politikası hâline getirilmesi gerekiyor.

Türkiye’de kadınlar dünya ortalamasından 4,5 yıl daha uzun yaşıyor

TÜİK ve Birleşmiş Milletler verilerine göre dünya genelinde kadınlar için doğuşta beklenen yaşam süresi 76,2 yıl olarak hesaplandı. Türkiye’de kadınların doğuşta beklenen yaşam süresi ise 80,7 yıla ulaştı. Böylece Türkiye, kadın yaşam süresinde dünya ortalamasının 4,5 yıl üzerine çıktı.

Kadınlarda en yüksek doğuşta beklenen yaşam süresi 88,7 yıl ile Monako’da ölçüldü. San Marino, Japonya, Güney Kore, Andorra, İsviçre, Singapur, İspanya, Fransa ve İtalya da kadınların en uzun yaşadığı ülkeler arasında yer aldı.

Erkekler için dünya ortalaması 70,9 yıl olurken Türkiye’de doğuşta beklenen yaşam süresi 75,5 yıl olarak belirlendi. Türkiye bu gösterge bakımından da dünya ortalamasının 4,6 yıl üzerinde yer aldı.

Yaşam süresindeki artış, sağlık hizmetleri ve yaşam koşullarındaki gelişmenin önemli bir sonucu olmakla birlikte nüfus yaşlanmasının hızlanması nedeniyle sağlıklı yaşam süresi, kronik hastalıkların önlenmesi ve bakım ekonomisinin geliştirilmesi daha önemli hâle geliyor.

Doğurganlıkta dünya ortalaması 2,24, Türkiye’de 1,42 çocuk

Dünya genelinde kadın başına düşen ortalama çocuk sayısını gösteren toplam doğurganlık hızı 2025 yılında 2,24 çocuk olarak hesaplandı. Türkiye’de toplam doğurganlık hızı ise 1,42 çocukta kaldı.

Bu oran, nüfusun uzun vadede kendisini yenileyebilmesi için gerekli kabul edilen yaklaşık 2,1 çocukluk yenilenme düzeyinin belirgin biçimde altında bulunuyor.

Doğurganlık hızının en yüksek olduğu ülke 5,94 çocukla Çad oldu. Çad’ı 5,91 ile Somali, 5,90 ile Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve 5,81 ile Orta Afrika Cumhuriyeti izledi.

En düşük toplam doğurganlık hızı ise 0,75 çocukla Güney Kore’de kaydedildi. Singapur, Ukrayna, Çin, Andorra, Malta, San Marino ve Birleşik Arap Emirlikleri de doğurganlığın son derece düşük olduğu ülkeler arasında bulunuyor.

Türkiye’nin 1,42 çocukluk oranı, ülkeyi dünya ortalamasının ve nüfusun yenilenme seviyesinin altına taşıyor. Bu durumun uzun süre devam etmesi; çocuk nüfusun azalması, çalışma çağındaki nüfusun daralması, nüfusun hızla yaşlanması ve sosyal güvenlik sisteminde aktif-pasif dengesinin bozulması gibi sonuçlar doğurabilir.

Doğurganlık kırsalda ve kentte farklılaşıyor

TÜİK verilerine göre Türkiye’de 2025 yılında toplam doğurganlık hızı, kent-kır sınıflamasına bağlı olarak önemli ölçüde değişti.

Kır olarak sınıflandırılan yerlerde kadın başına ortalama 1,75 çocuk düşerken orta yoğun kentlerde bu oran 1,53, yoğun kentlerde ise 1,33 çocuk olarak hesaplandı.

Bu farklılık; konut giderleri, çalışma koşulları, bakım hizmetlerine erişim, yaşam maliyeti, eğitim süresinin uzaması ve büyük şehirlerde aile kurmanın mali yükünün doğurganlık kararları üzerindeki etkisini ortaya koyuyor.

Annelik yaşı ileri yaş gruplarına kayıyor

Türkiye’de yaşa özel doğurganlık hızının en yüksek olduğu yaş grubu da zaman içinde değişti. 2001 yılında en yüksek doğurganlık hızı 20-24 yaş grubunda görülürken 2025 yılında zirve 25-29 yaş grubuna geçti.

Bu değişim; evlenme ve ilk doğum yaşının yükseldiğini, eğitim ve çalışma hayatına katılımın aile kurma takvimini ileriye taşıdığını gösteriyor. Doğurganlığın daha ileri yaşlara ertelenmesi, istenen çocuk sayısına ulaşılmasını da güçleştirebiliyor.

UNFPA: Gençler aile kurmaktan vazgeçmedi

UNFPA’nın 2026 Dünya Nüfus Günü için belirlediği tema, “Gençlerin umut ve beklentilerini bugün ve gelecek için gerçeğe dönüştürmek” oldu.

UNFPA’nın 73 ülke ve bölgede, 18-39 yaş arasındaki 108 bin 926 internet kullanıcısıyla gerçekleştirdiği Demografik Gelecekler Araştırması, gençlerin evlilik ve çocuk sahibi olma düşüncesinden uzaklaşmadığını; ancak bu hedeflere ulaşmalarını sağlayacak koşulları bulmakta zorlandığını ortaya koydu.

Araştırmaya katılanların üçte ikisinden fazlası evliliği veya bir eşle birlikte yaşamayı ideal olarak tanımlarken sekiz gençten yaklaşık yedisi çocuk sahibi olmayı istediğini belirtti. En fazla ifade edilen ideal çocuk sayısı iki oldu.

Katılımcıların yüzde 88’i ekonomik güvenceyi, yüzde 87’si istikrarlı bir işi ve yüzde 85’i duygusal olarak hazır olmayı ebeveynliğin temel şartları arasında gösterdi. Ekonomik ve konutla ilgili engelleri çocuk sahibi olmanın önündeki önemli bir sorun olarak değerlendirenlerin oranı yüzde 72’ye ulaştı.

Araştırmanın internet bağlantısı bulunan genç yetişkinlerle gerçekleştirildiği ve sonuçlarının ülkelerin tamamını istatistiksel olarak temsil etmediği özellikle belirtiliyor. Buna rağmen çalışma, gençlerin aile ve gelecek kararlarını etkileyen ortak yapısal sorunların uluslararası karşılaştırmasını sunuyor. UNFPA Demografik Gelecekler Araştırması

Uzman değerlendirmesi: “Gençlerin önündeki engeller kaldırılmalı”

UNFPA Türkiye Temsilcisi Mariam A. Khan, araştırmanın sonuçlarını değerlendirirken gençlerin aile kurmak, evlenmek, çocuk sahibi olmak ve güvenli bir gelecek oluşturmak istediğini belirtti.

Khan, karar vericilerin gençlerden gelen bu mesajı dikkate alarak onların arzuladıkları hayatı ve aileyi kurmalarını engelleyen ekonomik ve sosyal koşulları ortadan kaldırması gerektiğini vurguladı. UNFPA Türkiye’nin değerlendirmesi

UNFPA İcra Direktörü Diene Keita da gençlerin geleceklerine ilişkin güçlü bir umut taşıdıklarını belirterek ekonomik engellerin azaltılması ve gençlerin kendi hayatları üzerindeki karar gücünün desteklenmesi gerektiğini kaydetti. Keita’ya göre gençlerin bugün kurduğu hayallere yatırım yapılması, gelecekte daha dayanıklı ve gelişmiş toplumların oluşmasına katkı sağlayacak. UNFPA küresel değerlendirmesi

Türkiye’de istenen çocuk sayısı ile gerçekleşen doğurganlık arasında fark var

UNFPA Türkiye’nin değerlendirmesine göre daha önce gerçekleştirilen ulusal araştırmalarda Türkiye’de ideal çocuk sayısı ortalama 2,8 olarak belirtilirken gerçekleşen toplam doğurganlık hızı 1,42 çocukta kalıyor.

Bu fark, düşük doğurganlığın yalnızca insanların daha az çocuk istemesiyle açıklanamayacağını gösteriyor. Ekonomik güvence, düzenli istihdam, uygun konut, bakım hizmetleri, iş ve aile hayatı arasındaki denge ile geleceğe duyulan güven, ailelerin kararları üzerinde doğrudan etkili oluyor.

Özellikle kadınların bakım yükünü büyük ölçüde tek başına üstlenmesi, çocuk sahibi olduktan sonra çalışma hayatından ayrılma riskinin yükselmesi ve erişilebilir kreş hizmetlerinin yetersizliği, doğurganlık kararlarının ertelenmesine veya istenen çocuk sayısına ulaşılamamasına neden olabiliyor.

GA Stratejik Bakış: Nüfus politikası yalnızca doğum sayısından ibaret değil

Türkiye’nin karşı karşıya bulunduğu demografik dönüşüm, yalnızca “nüfus azalıyor” ya da “doğumlar artırılmalı” şeklindeki tek boyutlu bir tartışmayla yönetilemez. Veriler, birbirine bağlı üç temel sürecin aynı anda ilerlediğini gösteriyor: Çocuk ve genç nüfusun payı azalıyor, nüfus yaşlanıyor ve aile kurma yaşı ileriye taşınıyor.

Bu nedenle etkili bir nüfus politikasının merkezinde doğum hedeflerinden önce gençlerin hayat kurabilme kapasitesi bulunmalı. Eğitimden istihdama, konuttan sosyal güvenliğe ve bakım hizmetlerinden çalışma hayatına kadar bütün alanlar aynı demografik hedef doğrultusunda yeniden değerlendirilmelidir.

Türkiye açısından öne çıkan politika başlıkları şöyle sıralanabilir:

• Gençlerin nitelikli ve güvenceli istihdama erişiminin artırılması,
• İlk konuta erişimi destekleyen uzun vadeli modeller geliştirilmesi,
• Uygun maliyetli ve yaygın kreş hizmetlerinin güçlendirilmesi,
• Ücretli ebeveyn izinlerinin kadın ve erkek arasında dengeli biçimde düzenlenmesi,
• Kadınların doğum sonrasında çalışma hayatında kalmasını sağlayacak güvencelerin geliştirilmesi,
• Gençlerin eğitimde veya istihdamda olmadığı dönemin azaltılması,
• Yaşlı bakım sigortası ve uzun süreli bakım sisteminin kurulması,
• Sağlıklı ve aktif yaşlanma politikalarının kent planlamasına dâhil edilmesi,
• Bölgesel nüfus farklılıklarını dikkate alan yerel politikaların hazırlanması,
• Nüfus, göç, istihdam, konut ve sosyal politika verilerinin ortak bir karar destek sistemi içinde izlenmesi.

Demografik dönüşüm, kısa vadeli teşviklerle değil; kuşaklar arası adalet, toplumsal cinsiyet dengesi, ekonomik güven ve uzun vadeli kamu planlamasıyla yönetilebilir. Türkiye’nin hâlen sahip olduğu genç nüfus kapasitesi önemli bir avantajdır. Ancak bu avantajın korunması, gençlerin yalnızca sayısına değil; eğitimine, üretkenliğine, refahına ve geleceğe duyduğu güvene yapılacak yatırımla mümkün olacaktır.

Kaynaklar: TÜİK Dünya Nüfus Günü 2026, UNFPA Türkiye 2026 Dünya Nüfus Günü İstatistikleri, UNFPA Dünya Nüfus Günü 2026, Birleşmiş Milletler Dünya Nüfus Beklentileri, Dng2026_tr.pdf