ANKARA – Gazete Ankara Dijital Haber Portalı Haber Merkezi / Bilim ve Teknoloji Haberleri- Dijital bağımlılık tartışmaları uzun süredir gençler üzerinden yürütülüyor. Ancak son yıllarda ortaya çıkan veriler, bu yaklaşımın eksik olduğunu gösteriyor. Ekranla kurulan ilişkinin ileri yaş gruplarında farklı bir anlam kazandığı ve bu alanın yeniden ele alınması gerektiği ifade ediliyor.

Gazete Ankara köşe yazarı Prof. Dr. Gülsün KURUBACAK ÇAKIR’ın değerlendirmesine göre mesele yalnızca ekran süresi değil, ekranın hayat içindeki işlevi.

Çakır, bu durumu şu sözlerle ifade ediyor:
“Ekranla kurulan ilişki, yüzeyde bir alışkanlık gibi görünse de yaşlı birey için daha derin bir bağlanma biçimi içinde şekillenmektedir.”

Gençler Üretiyor, Yaşlılar Daha Çok Tüketiyor

OECD ve Eurostat verilerine göre genç kullanıcılar dijital teknolojileri giderek daha fazla öğrenme ve üretim amaçlı kullanıyor. Açık ders platformları ve eğitim içerikleri özellikle gençler arasında yaygınlaşıyor.

Buna karşılık ileri yaş gruplarında kullanım biçimi farklılaşıyor. Araştırmalar, yaşlı bireylerin dijital ortamda daha çok içerik akışına maruz kaldığını ve bu akış içinde zaman geçirdiğini ortaya koyuyor.

Çakır bu farkı şöyle açıklıyor:
“Aynı dijital ortam, bir kullanıcı için öğrenme ve üretim alanı olurken, başka bir kullanıcı için yalnızca süreklilik hissi sağlayan bir akışa dönüşebilmektedir.”

Dijital Katılım ile Dijital Kırılganlık Arasındaki Denge

Uluslararası çalışmalar, yaşlı bireylerin teknoloji kullanımının tek yönlü bir risk olmadığını ortaya koyuyor. Doğru kullanım sosyal bağları güçlendirebiliyor, yalnızlık hissini azaltabiliyor ve bilişsel canlılığı destekleyebiliyor.

Ancak pasif ve kontrolsüz kullanım farklı sonuçlar doğurabiliyor.

Çakır bu ayrımı şu şekilde ifade ediyor:
“Dijital katılım ile dijital bağımlılık aynı düzlemde değerlendirilemez; belirleyici olan kullanımın niteliğidir.”

FOMO Yaşlılıkta Farklı Bir Anlam Taşıyor

Gelişmeleri kaçırma korkusu olarak tanımlanan FOMO, gençlerde sosyal görünürlükle ilişkilendirilirken, ileri yaşta farklı bir ihtiyaçla ortaya çıkıyor.

Çakır’a göre bu durum daha çok sosyal akıştan kopmama isteğiyle bağlantılı:
“İleri yaşta FOMO, bireyin aile içi dolaşımın dışında kalmama ve gündelik hayata tutunma çabası üzerinden şekillenmektedir.”

Sürekli Bağlantı Gündelik Hayatı Etkiliyor

Yaşlı bireylerde ekran kullanımı belirli zamanlarla sınırlı kalmıyor. Günün farklı anlarına yayılan bu kullanım, gündelik hayatın ritmini de değiştiriyor.

Uyku düzeninden fiziksel hareketliliğe kadar birçok alan bu durumdan etkileniyor. Özellikle gece ekran kullanımı uyku kalitesini düşürebiliyor.

Çakır bu süreci şöyle tanımlıyor:
“Ekran, zaman alan bir araç olmanın ötesine geçerek bedensel ve zihinsel ritmi yeniden düzenleyen bir merkeze dönüşmektedir.”

Dijital Ortam Yeni Riskler de Üretiyor

Dijital okuryazarlığın sınırlı olduğu durumlarda yaşlı bireyler yanlış bilgiye, dolandırıcılık girişimlerine ve manipülatif içeriklere daha açık hale gelebiliyor.

Bu durum, ekranın aynı anda hem destekleyici hem de kırılganlaştırıcı bir rol üstlendiğini gösteriyor.

Çakır bu noktada şu uyarıyı yapıyor:
“Bağlantı, bir yandan koruyucu bir işlev üstlenirken diğer yandan bireyi görünmez risklere açık hale getirebilmektedir.”

Sonuç: Belirleyici Olan Kullanım Biçimi

Uzmanlara göre ekran, tek başına sorun ya da çözüm değildir. Asıl belirleyici olan, ekranla kurulan ilişkinin nasıl yapılandırıldığıdır.

Çakır bu durumu şu sözlerle özetliyor:
“Ekranla kurulan bağ, yönetildiğinde güçlendiren; sınırları belirsizleştiğinde ise fark edilmeden daraltan bir hayat düzeni üretmektedir.”

Detaylı Analiz İçin

Gazete Ankara köşe yazarı Prof. Dr. Gülsün KURUBACAK ÇAKIR’ın “Ekran ve Yaşlılık: Dijital Katılım, Dijital Kırılganlık ve FOMO (Gelişmeleri Kaçırma Korkusu)” başlıklı yazısının tamamına aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz:

https://www.gazeteankara.com.tr/writers/gulsun-kurubacak-cakir-1770134828/ekran-ve-yaslilik-dijital-katilim-dijital-kirilganlik-ve-fomo-gelismeleri-kacirma-korkusu-6805

Haber Editörü

Hasan Mutlu
İletişim: bilgi@gazeteankara.com.tr
Gazete Ankara WhatsApp Haber Hattı: +90 531 512 62 32