ANKARA – GA Dijital Haber Portalı Haber Merkezi / Gündem Haberleri- AK Parti milletvekillerinin imzasını taşıyan, çocukların karıştığı adli olaylara ilişkin ceza, koruma, infaz ve rehabilitasyon hükümlerini yeniden düzenleyen “Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi”, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına sunuldu.

Teklif; Türk Ceza Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu, Çocuk Koruma Kanunu, Kabahatler Kanunu, Sosyal Hizmetler Kanunu ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’da değişiklikler yapılmasını öngörüyor.

Düzenlemenin temel eksenini ağır suçlarda çocuklara uygulanacak ceza rejiminin yeniden belirlenmesi, yetişkinlerin bakım ve gözetim sorumluluğunun artırılması, çocukların silah ve kesici aletlere erişiminin önlenmesi, sosyal inceleme süreçlerinin güçlendirilmesi ve adli süreçteki çocukların yeniden topluma kazandırılması oluşturuyor.

Teklifin TBMM’deki yasama süreci devam ediyor. Düzenlemeler, komisyon ve Genel Kurul görüşmelerinde kabul edilerek kanunlaşmadıkça yürürlüğe girmeyecek.

12-15 Yaş Grubunda Algılama ve Yönlendirme Yeteneği Esas Alınacak

Teklife göre, suç tarihinde 12 yaşını doldurmuş ancak 15 yaşını doldurmamış çocukların cezai sorumluluğu belirlenirken, işledikleri fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayıp algılayamadıkları ile davranışlarını yönlendirme yeteneklerinin yeterince gelişip gelişmediği değerlendirilecek.

Bu yeteneklerin yeterince gelişmediğinin belirlenmesi halinde çocuk hakkında ceza uygulanmayacak, ancak çocuklara özgü güvenlik tedbirlerine hükmedilecek.

Çocuğun fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayabildiği ve davranışlarını yönlendirme yeteneğine sahip olduğu sonucuna varılması durumunda, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda 13 yıldan 18 yıla, müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda ise 10 yıldan 12 yıla kadar hapis cezası verilebilecek.

Diğer süreli hapis cezalarında yarı oranında indirim yapılacak ve her bir fiil için verilecek hapis cezası 9 yılı aşamayacak.

15-18 Yaş Grubunda Ceza Sınırları Yükseliyor

Suç tarihinde 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını doldurmamış kişiler bakımından da yeni ceza sınırları getiriliyor.

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda 19 yıldan 27 yıla, müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda 15 yıldan 18 yıla kadar hapis cezasına hükmedilebilecek.

Diğer cezalarda üçte bir oranında indirim uygulanacak. Bu durumda her bir fiil için verilecek hapis cezası 15 yıldan fazla olamayacak.

Ağır Suçlarda Hâkime Yaş İndirimini Uygulamama Yetkisi

Teklifin en dikkat çekici hükümlerinden biri, kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçlarında hâkime tanınması öngörülen takdir yetkisi oldu.

Somut olayda çocuğun kasta dayalı kusurunun ağırlığı, suçun amacı ve saiki, işleniş biçimi ve daha önce kasıtlı bir suç nedeniyle hapis cezasına mahkûm edilip edilmediği dikkate alınacak.

Bu unsurlardan biri veya birkaçının bulunması halinde hâkim, 15-18 yaş grubundaki çocuklar hakkında yaş indirimi uygulamayabilecek. Aynı şartlar altında 12-15 yaş grubundaki çocuklara ise bir üst yaş grubuna ait ceza rejimi uygulanabilecek.

Düzenlemeyle, yaş küçüklüğü nedeniyle yapılan indirimin ağır suçlarda otomatik bir uygulama olmaktan çıkarılması ve her olayın kendi şartları içinde değerlendirilmesi amaçlanıyor.

Tekerrür İstisnasında Yaş Sınırı 15’e İnecek

Türk Ceza Kanunu’nun suçta tekerrüre ilişkin hükümlerinde de değişiklik yapılması öngörülüyor.

Mevcut düzenlemede 18 yaşından önce işlenen suçlar bakımından uygulanan tekerrür istisnasının yaş sınırı 15’e düşürülecek.

Buna göre, yalnızca suç tarihinde 15 yaşını doldurmamış kişilerin işlediği suçlar nedeniyle tekerrür hükümleri uygulanmayacak. Suç tarihinde 15 yaşını doldurmuş çocuklar ise şartların oluşması halinde tekerrür hükümleri kapsamında değerlendirilebilecek.

Silahını Çocuğun Erişebileceği Şekilde Bırakana Hapis Cezası

Teklifle silah sahiplerinin muhafaza sorumluluğu da ağırlaştırılıyor.

Ateşli silahın dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı biçimde saklanması ve bu nedenle bir çocuk tarafından ele geçirilmesine yol açılması halinde, daha ağır bir suçu oluşturmadığı sürece sorumlu kişi hakkında 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası uygulanabilecek.

Bu hükümle, özellikle konutlarda bulunan ateşli silahların çocukların ulaşamayacağı, kilitli ve güvenli alanlarda muhafaza edilmesi yönündeki hukuki sorumluluğun güçlendirilmesi hedefleniyor.

Çocuklara Bıçak Satışı ve Çocukların Bıçak Taşıması Yasaklanacak

Kabahatler Kanunu’na “Amaç dışı bıçak taşıma” başlıklı yeni bir madde eklenmesi öngörülüyor.

Düzenlemeye göre, özel kanunların kapsamı dışında kalan bıçaklar ile kesici, delici veya bereleyici aletlerin ruhsatlı satış yerleri dışında satılması ve sergilenmesi yasaklanacak.

Bu aletlerin 18 yaşından küçük çocuklara satılması, çocuklar tarafından satın alınması veya taşınması da yasak kapsamında olacak. Yasak internet satışları ve mesafeli satışlar için de uygulanacak.

Kurallara aykırı hareket edenlere 5 bin lira idari para cezası verilecek. Bıçak veya diğer aletlerin sayı ya da nitelik bakımından ciddi tehlike oluşturması halinde ceza 10 bin liraya çıkacak.

İhlali öğrenmesine rağmen yetkili makamlara bildirmeyen işletici veya sorumluya da 5 bin lira idari para cezası uygulanabilecek. Aletlere el konulabilecek ve mülkiyetlerinin kamuya geçirilmesine karar verilebilecek.

Sanat veya meslek faaliyetinin yürütülmesi için gerekli olan bıçak, şiş ve benzeri araçların iş yerinde ve mesleği yapan kişiler tarafından kullanılması ise bu yasakların dışında tutulacak.

15 Yaşından Küçük Çocuk İçin Koruyucu Tedbir İstenebilecek

Amaç dışı bıçak taşıma fiilini işlediği sırada 15 yaşını doldurmamış çocuk hakkında doğrudan idari para cezası uygulanması yerine, çocuğun üstün yararı gözetilecek.

Mülki amir, Çocuk Koruma Kanunu kapsamında koruyucu ve destekleyici tedbir kararı alınması için çocuk hâkimine başvurabilecek.

Bu yaklaşım, küçük yaştaki çocuklar bakımından yalnızca yaptırım uygulanmasını değil, çocuğu riskli davranışa yönelten şartların belirlenmesini ve gerekli sosyal müdahalenin yapılmasını öngörüyor.

Ailenin Bakım, Eğitim ve Gözetim Sorumluluğu Artırılıyor

Teklifte aile hukukundan doğan yükümlülüklerin ihlaline ilişkin cezaların artırılması da yer alıyor.

Aile hukukundan kaynaklanan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişi hakkında şikâyet üzerine uygulanacak ceza, 1 yıla kadar hapis yerine 3 aydan 2 yıla kadar hapis olarak düzenlenecek.

Hamile olduğunu bildiği eşini veya kendisinden hamile olduğunu bildiği birlikte yaşadığı kadını çaresiz durumda terk eden kişi için öngörülen cezanın alt ve üst sınırı da yükseltilecek. Mevcut 3 aydan 1 yıla kadar olan cezanın 6 aydan 2 yıla kadar hapis olarak uygulanması öngörülüyor.

Bu fiillerin sonucunda çocuğun kasten öldürme veya neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçunu işlemesi halinde, şikâyet aranmadan ilgili kişiye verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılabilecek.

Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanımı, sürekli sarhoşluk, onur kırıcı davranışlar ya da ağır bakım ve gözetim eksikliği nedeniyle çocuğunun ahlakını, güvenliğini veya sağlığını ciddi biçimde tehlikeye düşüren anne veya babaya verilecek ceza da 1 yıldan 3 yıla kadar hapis olacak.

15 Yaşından Küçük Çocuklar İçin Sosyal İnceleme Zorunluluğu

Teklifle, suç tarihinde 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılması zorunlu hale getirilecek.

Sosyal inceleme yapılmadan düzenlenen iddianame, mahkeme tarafından eksiklikleri belirtilerek Cumhuriyet Başsavcılığına iade edilebilecek.

15 yaşını doldurmuş çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılmaması halinde ise savcı, mahkeme veya çocuk hâkimi bu kararın gerekçesini iddianame ya da kararda göstermek zorunda olacak.

Sosyal inceleme sürecinde çocuğun aile ortamı, eğitimi, psikolojik ve sosyal gelişimi, ekonomik şartları, çevresi ve suça yönelmesine etki eden unsurların değerlendirilmesi bekleniyor.

“Suça Sürüklenen” Yerine “Adli Süreçteki Çocuk” İfadesi Kullanılacak

Çocuk Koruma Kanunu, Sosyal Hizmetler Kanunu ve Ceza Muhakemesi Kanunu’nun çeşitli hükümlerinde yer alan “suça sürüklenen çocuk” ifadesinin “adli süreçteki çocuk” olarak değiştirilmesi öngörülüyor.

Çocuk hakkında kamu davası açılması halinde durum, gerekli idari ve sosyal tedbirlerin alınması amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığının il veya ilçe müdürlüklerine bildirilecek.

Kavram değişikliğiyle çocuğun yalnızca isnat edilen suç üzerinden tanımlanmasının önüne geçilmesi ve çocuk odaklı bir hukuki dil oluşturulması amaçlanıyor.

Beş Başlıkta Yeni Yönlendirme Tedbirleri

Teklif, ceza sorumluluğu bulunmayan adli süreçteki çocuklara uygulanmak üzere “yönlendirme tedbirleri” adı altında yeni bir sistem getiriyor.

Bu tedbirler beş başlıkta düzenleniyor:

Sosyal ve toplumsal hizmetler tedbiri: Çocukların spor kulüpleri, gençlik merkezleri, spor tesisleri, kamu kurumları veya yerel yönetimlerde 20 saatten 300 saate kadar psikososyal gelişimlerine katkı sağlayacak görevler üstlenmeleri sağlanabilecek.

Dijital risklerden korunma tedbiri: Çocuğun kullandığı telefon, bilgisayar, tablet, telefon hattı ve benzeri araçlar bildirilecek. Mahkeme kararı doğrultusunda cihazların tedbir kararından sonraki hareketleri 3 aydan az, 2 yıldan fazla olmamak üzere kurum denetimine açılabilecek. Riskli kabul edilen platform, uygulama veya dijital mecralara erişim sınırlandırılabilecek.

Kitap ve kütüphane tedbiri: Çocukların kütüphane ve okuma salonlarında 20 saatten 300 saate kadar görev almalarına veya yetkililer tarafından belirlenen eserleri okumalarına karar verilebilecek.

Çevreye saygı ve çevre temizliği tedbiri: Çocuklar park, bahçe ve sahillerde çevre temizliği, bitki bakımı, ağaçlandırma ve çiçeklendirme çalışmalarına yönlendirilebilecek.

Bağımlılıkla mücadele tedbiri: Tütün, nikotin, alkol, kumar, uyuşturucu, uyarıcı madde veya davranışsal bağımlılık sorunu bulunan çocukların tedavi ve rehabilitasyon programlarına katılması sağlanabilecek.

Tedbirlerin uygulanmasında merkezî koordinasyonu Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, il ve ilçelerdeki koordinasyon ve takibi ise vali ve kaymakamlar yürütecek.

Dijital Denetimin Sınırları Uygulamada Belirlenecek

Dijital risklerden korunma tedbiri kapsamında Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu ile Siber Güvenlik Başkanlığına görev verilmesi öngörülüyor.

Teklif, çocukların suç örgütleri, yasa dışı bahis ağları, uyuşturucu ticareti, şiddet içerikleri, çevrim içi istismar ve diğer dijital risklerden korunmasına yönelik yeni bir müdahale alanı oluşturuyor.

Bununla birlikte tedbirin hangi risk göstergeleri üzerine uygulanacağı, takip yazılımlarının kapsamı, kişisel verilerin nasıl korunacağı, denetimin sınırları ve erişim kısıtlamalarının hangi ölçütlerle belirleneceği uygulama yönetmeliği ve yargı kararları açısından önem taşıyacak.

Bu değerlendirme, teklif metninde yer alan düzenlemelerin uygulamaya muhtemel etkilerine ilişkin GA Haber Merkezi analizidir.

Çocuk İnfaz Sisteminde Kapalı Kurum ve Eğitimevi Ayrımı

Teklife göre, çocuk hükümlülerin cezalarının doğrudan çocuk eğitimevlerinde infazına başlanması yerine, kural olarak infaz çocuk kapalı ceza infaz kurumunda başlayacak.

Çocuğun iyi hâlli olduğunun belirlenmesi halinde eğitimevine ayrılmasına karar verilebilecek. Bu değerlendirmeye psikolog, pedagog, çocuk gelişimcisi, sosyal çalışmacı, psikolojik danışman, rehberlik uzmanı veya öğretmen gibi en az bir uzman katılacak.

Çocuklar kapalı kurumlarda suç türleri, cinsiyetleri ve fiziksel gelişim durumları dikkate alınarak ayrı bölümlerde barındırılacak.

Eğitimevine ayrılması uygun görülmeyen çocuk hükümlüler en geç 6 ay içinde yeniden değerlendirmeye alınacak.

Terör suçları, örgüt kurma, yönetme veya örgüte üye olma suçları ile örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar hariç olmak üzere; kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az, taksirli suçlardan toplam 5 yıl veya daha az hapis cezası alan çocukların cezaları doğrudan çocuk eğitimevlerinde infaz edilebilecek.

15 Yaşına Kadar İnfazda Bir Gün İki Gün Sayılacak

Teklif, koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında çocuklar lehine özel bir düzenleme de içeriyor.

Kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçları dışında, hükümlünün 15 yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir gün iki gün olarak hesaplanacak.

Düzenleme, çocukluk döneminde kapalı kurumda geçirilen sürenin gelişim üzerindeki etkilerini dikkate alan farklılaştırılmış bir infaz yaklaşımı ortaya koyuyor.

Acil Koruma Kararlarında Hızlandırılmış Süreç

Akıl hastalığı, zihinsel yetersizlik, alkol veya uyuşturucu bağımlılığı, davranışsal bağımlılık ya da ağır tehlike oluşturan bulaşıcı hastalık nedeniyle kendisi veya başkaları açısından ciddi tehlike oluşturduğu değerlendirilen çocuklar hakkında hızlandırılmış koruma süreci uygulanabilecek.

Uzman doktor tarafından tedavi ihtiyacı belirlenirse acil koruma kararı alınması amacıyla 24 saat içinde rapor düzenlenecek.

Sağlık kurumu rapor tarihinden itibaren en geç 24 saat içinde çocuk hâkimine başvuracak. Üç uzman hekimden oluşan sağlık kurulunun raporu 48 saat içinde mahkemeye sunulacak. Hâkim de başvuru ve sağlık kurulu raporu üzerinden en geç 48 saat içinde karar verecek.

Hâkim, çocuğun üstün yararını gözeterek bulunduğu yerin gizli tutulmasına, aile veya diğer kişilerle ilişkinin sınırlandırılmasına ya da farklı koruyucu ve destekleyici tedbirlerin uygulanmasına karar verebilecek.

Tedbir Kararına Uymayan Sorumluya Tazyik Hapsi

Çocuk hakkında verilen koruyucu ve destekleyici tedbir kararlarının gereklerine aykırı hareket eden anne, baba, vasi veya bakım ve gözetimden sorumlu kişi hakkında tazyik hapsi uygulanabilecek.

Çocuk hâkimi, ihlal edilen tedbirin niteliği ve aykırılığın ağırlığına göre 3 günden 10 güne kadar tazyik hapsine karar verebilecek.

Karara karşı itiraz edilebilecek. Kesinleşen tazyik hapsi kararı Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yerine getirilecek.

Ceza, Koruma ve Rehabilitasyon Birlikte Ele Alınıyor

Kanun teklifi, çocukların karıştığı ağır suçlarda ceza sorumluluğunu artıran hükümler ile koruyucu ve yeniden topluma kazandırıcı tedbirleri aynı düzenleme içinde bir araya getiriyor.

Ağır suçlarda yaş indiriminin sınırlandırılması, silah ve bıçaklara erişimin önlenmesi ve aile sorumluluğunun artırılması teklifin güvenlik boyutunu oluşturuyor.

Zorunlu sosyal inceleme, kitap ve kütüphane çalışmaları, çevre faaliyetleri, bağımlılık tedavisi, sosyal hizmetler ve dijital risklerden korunma hükümleri ise düzenlemenin rehabilitasyon boyutunu meydana getiriyor.

GA Haber Merkezi değerlendirmesine göre teklifin uygulamadaki başarısı; çocuk hâkimlerinin ve savcıların uzmanlaşması, sosyal inceleme raporlarının niteliği, yeterli sayıda psikolog ve sosyal hizmet uzmanının görevlendirilmesi, çocuk eğitimevlerinin kapasitesi ve kurumlar arası koordinasyonun işlerliğiyle doğrudan bağlantılı olacak.

Düzenlemenin çocukların yetişkin suç örgütleri tarafından kullanılmasını önleyip önleyemeyeceği, dijital denetim tedbirlerinin temel haklarla nasıl dengeleneceği ve yönlendirme tedbirlerinin cezalandırıcı değil eğitici bir anlayışla uygulanıp uygulanmayacağı, yasama görüşmelerinde ve uygulama sürecinde yakından izlenecek.

Haber Kaynağı

Türkiye Büyük Millet Meclisi – Suça Sürüklenen Çocuklara İlişkin Düzenlemeleri İçeren Kanun Teklifi TBMM’de